Ana Sayfa

E-Posta

Sřk Kullanřlanlara Ekle

english site

     Ť tŘrkiye hakkřnda     Ť faydalř bilgiler     Ť istanbul hakkřnda     Ť bursa hakkřnda     Ť karag÷z hakkřnda     Ť hakkřmřzda     Ť ileti■im     Ť basřnda karag÷z turizm
G▄N▄BŢRLŢK TURLAR HAFTASONU KONAKLAMALI TURLAR BAYRAM TURLARI BURSA ăEVRESŢ TURLARI MAVŢ YOLCULUK FOTOđRAF GEZŢLERŢ YURTDIŮI TURLAR OTEL REZERVASYONLARI REHBERLŢK HŢZMETLERŢ
R.┼×inasi ├çelikkol R├Âportaj─▒

< geri


R.┼×inasi ÇEL─░KKOL ile Röportaj...
*
Bursa, 1947 do─čumlu. ─░lk ve orta ö─črenimini Bursa’da tamamlad─▒ktan sonra ─░stanbul ─░ktisadi ve Ticari ─░limler Akademisi’ni bitirdi. Babas─▒ ile birlikte ticaret hayat─▒na at─▒ld─▒. 1978-1993 aras─▒ 14 y─▒l futbol antrenörlü─čü yapt─▒. So─čukp─▒nar, Yunuseli, Yeni Mahalle tak─▒mlar─▒n─▒ çal─▒┼čt─▒rd─▒. Babas─▒n─▒n etkisiyle Bursa ve çevresine ait özgün etnografya örnekleri toplamaya ba┼člad─▒. Bursa ve civar─▒ Türkmen, Yörük k─▒yafetleri, dokuma aletleri ve el i┼čleri koleksiyonunu 9 y─▒l süreyle Rumeli k─▒yafetlerini 3 y─▒l süre ile Bursa Karagöz Sanat Evi’nde sergiledi. Bursa’n─▒n temel folklor de─čerlerinden biri olan Karagöz üzerinde yo─čunla┼čt─▒. 04.10.1994 tarihinde Karagöz ustalar─▒ndan Hadi Poyrazo─člu’nun elinden ahi geleneklerine uygun olarak pe┼čtamal ku┼čand─▒. Günümüzde müze lisans─▒ al─▒nan Karagöz Sanat Evi’nin Bursa’ya kazand─▒r─▒lmas─▒nda, önemli rol oynad─▒. Kapal─▒çar┼č─▒’da yürüttü─čü ticari faaliyeti yan─▒ s─▒ra Karagöz sanat─▒n─▒n yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ için yo─čun faaliyet gösteren ┼×inasi Çelikkol UNIMA(Uluslar aras─▒ Kukla ve Gölge Oyunlar─▒ Birli─či) Bursa ┼×ubesinin ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ da yürütmektedir.
Aile bireyleri ile birlikte kurdu─ču Bursa Karagöz Tiyatrosu Toplulu─ču gerek yurt içi gerekse yurt d─▒┼č─▒nda gösteriler
yapmaktad─▒r. Aysel Çeklikkol ile evli ve Aysun isimli bir k─▒z─▒, U─čur isimli bir o─člu vard─▒r.

 

…Biz Karagöz Sanat Evi’nde, Karagöz sanat─▒n─▒n düzgün ellerde, denetimli olarak yayg─▒nla┼čmas─▒na hizmet ediyorduk. Derne─čin i┼člevi budur. Bursa’n─▒n önemli bir kültür de─čeri için güvenilir bir adrestik. Gölge Oyunlar─▒ Derne─čine en çok yak─▒┼čan yer neresidir? Karagöz evinde olmaz da nerede olur? Karagöz Evi ve dernek birbirini bütünlüyordu. Konuyla ilgili olarak gelen orada bir muhatap buluyordu. ┼×imdi dola┼č─▒p, dola┼č─▒p yine bizi yine buluyorlar...
┼×inasi ÇEL─░KKOL
***
N. Özdemir- Say─▒n Çelikkol Bursa’n─▒n tan─▒nm─▒┼č bir ailesinden geliyorsunuz. Bursal─▒l─▒k kaç ku┼čakt─▒r devam ediyor?
┼×. Çelikkol-Baba taraf─▒ Makedonyal─▒. Karaman’dan 1480’li y─▒llarda Fatih zaman─▒nda Kosova-Mitraviça’ya gönderilmi┼čler. Aile soya─čac─▒na göre bildi─čimiz en büyük dedemin ismi Mahmut. Babam Rafet Çelikkol 6. ben ve karde┼čim ┼×enol Çelikkol 7. nesil oluyoruz. Babaannem ise Manast─▒rl─▒. 1912’de, Balkan Harbi’nden sonra amcam Rahmi 12 günlük iken Manast─▒r’dan ayr─▒l─▒p Selanik’e gitmi┼čler. Orada toplanan göçmenler gemilerle Türkiye’ye gönderilmi┼č. Benim büyükbabam da Mudanya’ya gönderilmi┼č. Bursa’ya geli┼č tarihleri 1913. Büyükbabama,“Baba Kamil” derlerdi, mesle─či terzilikti. Sonradan “Çelikkol” soyad─▒n─▒ alm─▒┼č. Yunan i┼čgali s─▒ras─▒nda, babam─▒n day─▒lar─▒ Yusuf A─ča ve Ha┼čim A─ča ┼čimdiki ─░nönü Caddesi’nde yabanc─▒lar─▒n da kald─▒─č─▒ bir otel i┼čletiyorlar. ─░smi Ba─čdat Oteli. ┼×ehre gelen yabanc─▒ subaylar genellikle bu otelde kal─▒rm─▒┼č. Büyükbabam otelin kar┼č─▒s─▒nda 12 makinas─▒ olan bir terzihane i┼čletiyormu┼č. Büyükbabam da toplad─▒─č─▒ bilgileri yerel milis kuvvetlerine aktar─▒yor. Bu faaliyeti tespit edilmi┼č. Yakalanaca─č─▒n─▒ anlay─▒nca, hemen ailesini topluyor, trenle Mudanya’ya geçiyorlar. Oradan ─░stanbul’a gidiyorlar. ─░stanbul’da üç ay kald─▒ktan sonra ─░nebolu’ya geçiyorlar. Büyükbabam diki┼č makinesini de yan─▒nda ta┼č─▒yormu┼č demek. ─░nebolu’da da asker elbisesi dikiyor. Orada 2 y─▒l kal─▒yorlar. ─░ngiliz tahtelbahirinin[1] ─░nebolu’ya geli┼čini, bizim iki topçumuzun onu geriye püskürtüp kaç─▒rtmas─▒n─▒ bize büyük amcam Rahmi Çelikkol anlat─▒rd─▒.
Sava┼č bitince, Türk askeri zafere kavu┼čtu diye bir çatanaya[2] binip ─░stanbul’a dönüyorlar. Oradan da Mudanya’ya geliyorlar. K─▒y─▒da ─░ngiliz gemileri bunlar─▒n yolunu kesiyor. Me─čer o gün tam 13 Eylül günüymü┼č. Mudanya’da mütareke binas─▒n─▒n bulundu─ču meydanda, Ziraat Bankas─▒’n─▒n yan─▒nda üç katl─▒ bir ev veriyorlar onlara. Yunan askerleri esir edilmi┼č, Rumlar, Ermeniler kaçm─▒┼č. Mudanya bombo┼č. ─░stedikleri evlere el koyabilirler, yerle┼čebilirler. Ama göçebelik hayat─▒na öyle al─▒┼čk─▒nlar ki ak─▒llar─▒na gelmiyor. Mal mülk diye h─▒rslar─▒ yok. Ba┼člar─▒n─▒ sokacaklar─▒ bir ev, hepsi o kadar. Beklenti yok. O günlerde ─░smet ─░nönü geliyor Mudanya’ya. Askerin üstü ba┼č─▒ delik de┼čik. Terzi aran─▒yor. Bir tek büyükbabam var, ba┼čka terzi yok. Anadolu halk─▒ gücenmesin ama Türkler meslek edinmemi┼č. Bütün meslekler Rumlar─▒n, Ermenilerin elinde. Mütareke s─▒ras─▒nda görev yapacak askerlerin elbiseleri için, “sen elbiseleri yenileyebilir misin?” diyorlar. Yenilerim diyor. Askerlerin içinden eli yatk─▒n 10 ki┼či ay─▒r─▒yor. Terk edilen evleri ar─▒yorlar 12 tane diki┼č makinesi buluyorlar. Mütareke heyeti Mudanya’ya gelene kadar elbiseler tamamlan─▒yor. General Harrington geliyor. Büyükbabam derdi ki, “─░nönü bayraklar─▒ özellikle alçak ast─▒rd─▒. Generalin boyu uzun, her bayra─ča geldiklerinde mecburen ba┼č─▒n─▒ e─čip geçti.” Büyükbabam böylece Mudanya’ya yerle┼čiyor. Sonra akrabalar─▒n─▒ da ça─č─▒r─▒yor. Giritliler, Mudanya’ya daha sonra 1924’te geliyor. Büyük annem Manast─▒r’da do─čmu┼č. Ailesi, fetihlerden sonra Anadolu’dan, Karaman’dan götürülen Türklerden. Büyükbabam Mudanya’da ö┼čür vergilerini toplama─ča memur ediliyor. Bu arada babam Rafet Çelikkol do─čuyor. Büyükbabam─▒n bir de zeytinli─či var. Büyükbabam─▒n zeytinli─če gitti─či bir gün Mudanya’ya sünnetçiler geliyor. Sünnet olmam─▒┼č çocuklar toplans─▒n diyorlar. Babaannem de, büyükbabama sormadan amcamlar─▒ götürüyor. Büyükbabam geldi─činde çok k─▒z─▒yor, aralar─▒ bozuluyor. Belki de bozulaca─č─▒ m─▒ vard─▒ da sebep mi oldu bilmem!

Annesi Asiye ve babas─▒ Rafet Çelikkol ile, 1958.

 

Büyükbabam, Mudanya’da mütareke s─▒ras─▒nda Atatürk’e, ─░nönü’ye ve Fevzi Çakmak’a elbise dikmi┼č. Külot pantolon çok iyi dikermi┼č. Dikti─či pantolonlar─▒ yüksekten b─▒rak─▒nca kal─▒p gibi dururmu┼č. Herkes bunu söyler. Nas─▒l bir ┼čeyse bilmiyorum. Birde çok iyi içermi┼č. Öyle üç be┼č ┼či┼če de─čil, merakl─▒. 1932 y─▒l─▒na kadar dedem vergi toplama görevini sürdürüyor. Sonra Bursa’ya yerle┼čiyorlar. Y─▒llar geçiyor. Babam askere gidiyor, geliyor. Bir gün, Tophane’de babas─▒n─▒ buluyor “Hadi beraber hamama gidelim,” diyor. O gün, hamamdan sonra dedem ruhunu teslim etmi┼č. Baba-o─čul son beraberlikleri.

Anne taraf─▒m, iç Ege’den, Rumeli’ye giden Türklerden. Son okudu─čum bir kitaba göre, Karagöz Yörüklerinden. Tesadüfe bak─▒n. Çünkü Dedem Bulgaristan’─▒n Makedonya bölgesindeki, Menlik Kasabas─▒’n─▒n Belitsa Köyü’nden. Oraya yerle┼čenler Karagöz Yörükleriymi┼č. ┼×imdi K─▒rklareli’ne gidin, Menlikli çoktur. Durumlar─▒ iyi olan pek çok ki┼či iki ad─▒m, gidip oralar─▒ görmezler. Dedem Ahmet Üner. Berberlik yap─▒yormu┼č. Berber Ahmet derler. O zaman insan─▒n ad─▒, i┼či ile beraber an─▒l─▒yor. Öyle tan─▒n─▒yor. Balkan Harbi’ne jandarma olarak kat─▒lm─▒┼č. Sava┼č s─▒ras─▒nda Bulgarlar karakolu bas─▒p, bunlar─▒ esir al─▒yor, Serez’e götürüyorlar. Tepede bir yere hapis ediyorlar. Dedemler Bulgarlara “çorbac─▒” derlermi┼č. Kap─▒da bekleyen nöbetçiye diyorlar ki, “Çorbac─▒, bize izin ver sigaram─▒z kalmad─▒, ┼ču bakkaldan al─▒p gelelim.”Avucuna da bir mecidiye s─▒k─▒┼čt─▒r─▒yorlar, kaç─▒┼č o kaç─▒┼č. Serez’de bir hoca amcalar─▒ varm─▒┼č, onu bulmaya çal─▒┼č─▒yorlar. Her yer cesetlerle doluymu┼č. Diyorlar ki, Türkler katliam yapt─▒. Kimler katliam yapt─▒ da bilinmiyor. Anlat─▒lm─▒yor. Bir evden ya┼čl─▒ bir amcay─▒ ç─▒karken görüyorlar hemen o eve dal─▒yorlar, saklan─▒yorlar. Daha sonra o adamca─č─▒zdan ald─▒klar─▒ büyük sopalarla Struma Nehri yata─č─▒n─▒ yoklayarak geçiyorlar. Çünkü baz─▒ yerler derin, yüzme bilmiyorlar. Serez’e böyle gidiyorlar ve orada 1,5 sene ya┼č─▒yorlar. Osmanl─▒ geri gelir bizde evimize döneriz diye umut ediyorlar. Ama o y─▒llar Osmanl─▒’n─▒n bitti─či y─▒llar. Ne Osmanl─▒ geliyor ne bir ┼čey. Yaln─▒z arkalar─▒ndan ni┼čanl─▒s─▒ geliyor, evleniyorlar. Han─▒m─▒ birinci çocu─čunu orada kaybediyor. E┼činin ad─▒ da Han─▒m. (Gündüz köyde ─░ngiliz, Frans─▒z askerleri dola┼č─▒r, gece olunca Bulgar çeteler basarm─▒┼č. Ayn─▒ ┼čimdiki bar─▒┼č gücü hikâyesi.) Bak─▒yorlar olaca─č─▒ yok, Serez’den göçmen olarak gemilerle Tekirda─č’a geliyorlar. Hala geri dönme umudu var. Oradan Saray’a[3] geliyorlar. Gelirken yolda Çataka’da do─čan çocuklar─▒ vefat ediyor. Orada Bulgarlar─▒n bo┼čaltt─▒─č─▒ Saray-Vize aras─▒nda bir köye yerle┼čiyorlar. Köye yerle┼čmelerinden bir süre sonra oymak beyi geliyor;
—Siz ne yap─▒yorsunuz burada biz hepimiz, K─▒rklareli’nin kuzeyinde Poloz’­day─▒z,” diyor.
Kalk─▒p oraya gidiyorlar. Hâlbuki oturduklar─▒ köy daha iyi bir yermi┼č. Ama sava┼č ┼čartlar─▒. Birlikte olmak, birbirine tutunmak iste─či galip geliyor. Bütün Menlikliler orada.
Neyse uzatmayal─▒m, 1916 y─▒l─▒nda, bir gün davullar çal─▒yor. Ne oluyor derken, bir de bak─▒yorlar, asker toplan─▒yor. Osmanl─▒ ne ister.Ya asker ya vergi. Dedemi Filistin cephesine gönderiyorlar. Adana,’ya kadar trenle sonra talim yapa yapa Filistin’e gidiyorlar. Giderken babas─▒na soruyor.
—Uzak ellere gidece─čim sana ne getireyim, diyor.
Babas─▒-Yemek yerken mendilini aç─▒yorsun ya, bana orada biriken k─▒r─▒nt─▒lar─▒ getir, diyor.
Gerçekten biriktirmi┼č k─▒r─▒nt─▒lar─▒. Be┼č alt─▒ torba olmu┼č. Bu arada Lawrens arkadan Araplar─▒ k─▒┼čk─▒rt─▒yor. Bizim asker zor duruma dü┼čüyor. Aç susuz kal─▒yorlar. Bak─▒n k─▒r─▒nt─▒ istemenin kerametine, o zaman arkada┼člar─▒ ile beraber, babas─▒ için biriktirdi─či k─▒r─▒nt─▒lar─▒ yiyorlar. Süvey┼č Kanal─▒’n─▒n kenar─▒nda esir dü┼čüyorlar. Esir kamp─▒nda ─░ngilizler ne yediriyorlarsa, geceleri görmüyorlarm─▒┼č, körle┼čiyorlarm─▒┼č. Fakat biliyor musunuz, Türk uçaklar─▒, kamp─▒n üzerinde uçuyor, onlara üzerinde “korkmay─▒n arkan─▒zday─▒z” yazan kâ─č─▒tlar at─▒yormu┼č. ─░ngilizler makineli tüfekle ne kadar tarasa da bizim uçaklar yine geliyorlarm─▒┼č. ─░ki y─▒l esaretten sonra 1920 y─▒l─▒nda bir yük gemisiyle ─░zmir’e getiriyorlar. ─░zmir valisi hastal─▒k vard─▒r, diye kabul etmiyor. Sonra ─░stanbul’da, Selimiye K─▒┼člas─▒’nda karantinaya al─▒n─▒yorlar. Bir hafta karantina’dan sonra serbestsiniz diyorlar. Büyük dedem, evden askere diye bir ç─▒km─▒┼č, ç─▒k─▒┼č o ç─▒k─▒┼č, ancak 5 y─▒l sonra köyüne dönüyor. Ailesini bulam─▒yor. Diyorlar ki senin evin Elmac─▒k Köyü’nde, evin önünde bir çocuk, kendisini görünce kendi o─člu kaç─▒p; “Anne bir yabanc─▒ geldi,” diye içeri ko┼čuyor. Anl─▒yor ki kendi o─člu. Yani day─▒m. K─▒saca tarihimiz yürek parçalay─▒c─▒ hikâyelerle doludur. Osmanl─▒’n─▒n son y─▒llar─▒nda san─▒yorum her ailede buna benzer ┼čeyler ya┼čanm─▒┼čt─▒r.
Annem K─▒rklareli’nde Poloz’da do─čmu┼č. 1927 do─čumlu. O y─▒llarda dedem Elmac─▒k’ta bir a─čan─▒n yan─▒nda çal─▒┼č─▒yor. 1922’de Yunan askeri bozulmu┼č kaç─▒yor. Ama onlardan önce yerli, Rumlar kaç─▒yor. Bir gün yerli Rumlardan biri Yunan askeri k─▒yafeti ile gelmi┼č a─čadan bir araba istemi┼č. A─ča da babam─▒ görevlendirmi┼č. Ta┼č─▒ma i┼či birkaç gün sürmü┼č son gün Rum’un annesi evinden ayr─▒lmak istememi┼č. Bu da bir dram. Daha sonra Belitsa köyünden tan─▒d─▒klar─▒ Hac─▒ Amca’n─▒n yan─▒na gelerek Gemlik’e yerle┼čiyorlar. Gemlik’te Hükümet Caddesi’nde otururmu┼č. Dedeme sen de k─▒zlar─▒ al gel diyor. Böylece Gemlik’e gelip yerle┼čiyorlar. Annem ve teyzem suni ipek fabrikas─▒nda çal─▒┼čmaya ba┼čl─▒yorlar. Annem 14 ya┼č─▒nda. Çocuk say─▒l─▒r ama çal─▒┼č─▒yorlar. Çünkü sava┼čtan yeni ç─▒km─▒┼člar memlekette erkek yok. Her i┼či kad─▒nlar yap─▒yor. Annem ilkokul mezunu. Zaman─▒na göre okumu┼č say─▒ld─▒─č─▒ndan k─▒sa zamanda ba┼č usta oluyor. Bir gün 1946 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda amcam Gemlik’e fabrikaya geliyor. Annemi be─čeniyor karde┼či için kaç─▒rmaya karar veriyorlar. Bir kaç gün Gemlik’te kald─▒ktan sonra, annemi kaç─▒r─▒yorlar. O zaman Gemlik’te kaç tane araba var. Hemen kimin kaç─▒rd─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒yor. Jandarmalar yolu kesiyorlar. Arabay─▒ karakola çekiyorlar. Amcam, jandarmadan kurtulmak için, ”K─▒z kendi geldi” diyor. Ama annemin bir ┼čeyden haberi yok. Jandarma anneme soruyor. “K─▒z─▒m sen mi istedin” diye, annem de “ben istedim” diyor. Böylece i┼č tatl─▒ya ba─član─▒yor, evleniyorlar. Babam esnafl─▒k yap─▒yor. Böylece Bursa’ya yerle┼čmi┼čler.
 
-┼×imdi Sizin çocuklu─čunuza gelelim. Siz do─čdu─čunuzda eviniz hangi mahalledeydi.
-Do─čan Bey Mahallesi, Yentürk Ç─▒kmaz─▒. Acemler Camisi’nin alt─▒nda. Geçende gittim. Oralar─▒ dümdüz etmi┼čler. Bir camiler kalm─▒┼č orta­da. Bu mahallede, bu camilerin etraf─▒nda hiç mi ev yoktu? Bir kaç Bursa evi b─▒rakamazlar m─▒yd─▒? Orada babam─▒n teyzesinin evi vard─▒. Ç─▒kmaz soka─č─▒n tam dibinde. Evlendiklerinde üç ay onun yan─▒nda oturmu┼člar. O evin yan─▒ndaki tek katl─▒ evde ben do─čmu┼čum. Teyzemin evinin yan─▒ndaki, yan yana üç evde s─▒ras─▒yla do─čdum, sünnet oldum ve okula ba┼člad─▒m. Hepsinde kirac─▒yd─▒k. En son okula ba┼člad─▒─č─▒m evi hat─▒rl─▒yorum, geni┼č odalar─▒ vard─▒. Babam─▒n sat─▒n ald─▒─č─▒ ilk evimiz Yahudilik’teydi. 1954 y─▒l─▒nda, Arap ┼×ükrü’den girince soldan ikinci aral─▒kta, ç─▒kmaz─▒n içindeydi. 4500 liraya al─▒nm─▒┼č. O y─▒llarda Yahudiler Türkiye’yi terk ediyordu. Ev bak─▒m­s─▒zd─▒, fakat dedem marifetli bir insand─▒. S─▒vas─▒n─▒, boyas─▒n─▒ yapt─▒, evi tamir etmemize yard─▒m etti. Fakat P─▒narba┼č─▒’ndaki evi bulunca satt─▒k. ─░lkokul üçüncü s─▒n─▒fa ba┼člad─▒─č─▒m y─▒l, P─▒narba┼č─▒’nda bayram yerinde, eski karakolun arkas─▒nda 85 basamakla ç─▒k─▒lan bir ev ald─▒k. Ev küçüktü, iki odas─▒ vard─▒. Ama 430 metrekare arsas─▒ vard─▒. Ben P─▒narba┼č─▒’ndan, Hoca ─░lyas ─░lkokuluna geliyo­rum. Okul ç─▒k─▒┼č─▒ babam─▒n dükkân─▒na gidiyorum. Babam─▒n dükkân─▒ pazar yerinde meyveci Ah­met’in dükkân─▒n─▒n yan─▒ndayd─▒. ┼×apka, gömlek, iç çama┼č─▒r─▒ falan satard─▒. Mallar─▒n─▒ ─░stanbul’dan getirtirdi. Al─▒┼čveri┼č yapt─▒─č─▒m─▒z adam─▒n ismi Zil­bert Glayd. Çok iyi bir adamd─▒. Yeri Çakmak­ç─▒lar yoku┼čundayd─▒. Mallar─▒ al─▒rken pe┼čin para istemezdi. Mallar─▒ satar paras─▒n─▒ gönderirdik.
P─▒narba┼č─▒, Osmanl─▒ zaman─▒ndan beri Bursa’n─▒n bayram yeriydi. Bütün dini bayramlar orada kutlan─▒rd─▒. Fetih Kap─▒s─▒’n─▒n önündeki alan bayram yeriydi. Ama o zaman fetih ┼čenlikleri falan yoktu. Bayramdan 15 gün önce oyuncaklar gelmeye ba┼člard─▒. Devaml─▒ gelen bir uçak vard─▒, sal─▒ncaklar vard─▒. Bir de telle kay─▒l─▒rd─▒. Sonra çok büyük ç─▒narlar vard─▒. Birer birer kurudular. Kumpanyalar gelirdi. ─░çinde tiyatro toplulu─ču, dansözler, orta oyunu olurdu. Sirk gibi çad─▒rlarda hayvanlar gösterilirdi. Aslanlar, y─▒lanlar falan. Köfteciler, tur┼čucular, dönerciler olurdu. Ben ortaokuldayken bayram okul zaman─▒na denk gelmi┼čti. Bayramdan sonra daha ilk derste ö─čretmen tabiat bilgisi dersinde tahtaya kald─▒rd─▒.“Çal─▒┼čamad─▒m” dedim.“Neden” diye sordu─čunda “bayram yüzünden çok gürültü vard─▒” dedim. Ö─čretmen mazeretimi kabul etti.
 
- O kadar gürültü olurdu yani.

Bursa Ticaret Lisesi’nde iftihar listesine giren ö─črenciler, May─▒s 1961.

 

-Tabii çok gürültü olurdu. Patlamalar, müzikler, o zevkli e─členceler aras─▒nda çal─▒┼čmak mümkün mü? Bir kere bir cambaz gelmi┼čti, hat─▒rl─▒yorum. Tam üç ay kalm─▒┼čt─▒. Bir bayramda 9 çad─▒r tiyatrosu birden gelmi┼čti. Halk ra─čbet ederdi. Bursa’n─▒n köylerinden bile bayram günlerinde halk ak─▒n ederdi. Kad─▒nlar feraceleri, erkekler kasketleri ile gelirdi. Kasket çok önemliydi. Babam 1958 y─▒l─▒ndaki Kapal─▒çar┼č─▒ yang─▒n─▒na kadar tuhafiyecili─či, ┼čapkac─▒l─▒─č─▒ devam ettirdi. Köylüler gelir, ┼čapkalar─▒ terden kirlenmi┼č, siperleri bozulmu┼č vaziyette, öyle kullan─▒rlard─▒. Eskiden çok fakirlik vard─▒. Babam; “gel bakay─▒m o─člum bir ┼čapka vereyim,”diye seslenirdi.“┼×apka alaca─č─▒m ama param yok.” diyene “Gel bakal─▒m bir ┼čapka buluruz” der, adam─▒n ┼čapkas─▒n─▒ kapar, dama atard─▒. Ondan sonra üç a┼ča─č─▒ be┼č yukar─▒ anla┼č─▒rlard─▒.

Birkaç bayram üst üste Hayri Küçük Çad─▒r Tiyatrosu geldi. Hayri Küçük ┼čimdi bilinmez ama o zaman ünlü bir menajerdi. Gönül Akkor’un kocas─▒yd─▒. Sonra dansöz Babu┼č’u[4] hat─▒rl─▒yorum. Dansöz Babu┼č’u halk çok severdi. Aile olarak gidilirdi. Çad─▒r tiyatrolar─▒ o kadar sevilirdi ki iki bayram aras─▒ndaki zaman süresince kal─▒r, kurban bayram─▒nda da gösterilerine devam eder sonra dönerlerdi. Hayri Küçük, devlet tiyatrosunun alt─▒ndaki e─čitim araçlar─▒ salonunu tutmu┼čtu. Babu┼č da orada ç─▒kard─▒. Bir de Asuman Çintay vard─▒. Ö─čleden sonra kad─▒nlara ayr─▒ca gösteri yap─▒l─▒rd─▒. Kad─▒nlar matinesi. Kad─▒nlar hem e─členceye gidecek, hem dansöz Babu┼č’u seyredecek hem de ak┼čama kocalar─▒na yemek yeti┼čtirecekler. Dolma tenceresini yan─▒nda götürür, dolmas─▒n─▒ matinede sarard─▒. Bunlar 1956–58 y─▒llar─▒nda Bursa’da ya┼čand─▒. Oras─▒ sinema olarak da kullan─▒ld─▒. Heykel’in yan taraf─▒nda ┼čimdi Yap─▒ Kredi Bankas─▒ olan yerde de Dilek Sinemas─▒ vard─▒. Ak┼čam uzak mahallelerden, Alaca­h─▒rka’dan, P─▒narba┼č─▒’ndan gelenler evlerine rahatl─▒kla dönebilsin diye gece, belediye 12’yi on geçe bir otobüs koymu┼čtu. Onu kaç─▒r─▒rsan, ba┼čka araç yok.
Ben P─▒narba┼č─▒’ndaki evimizi çok sever­dim. Bahçesinde ceviz, incir a─čaçlar─▒ vard─▒. Annem evin önüne sümbüller, güller ekmi┼čti. Babam baz─▒ eklemelerle zaman içinde evimizi güzelle┼čtirmi┼čti. 1962 senesinde evimizin yan─▒na daha büyükçe bir ev daha yapt─▒rd─▒. Oraya geçtik. Babam musikiyi çok severdi. Amcam─▒n o─člu Erdinç Çelikkol’un kat─▒ld─▒─č─▒ bir gezek grubu vard─▒. Bizim eve de gelirlerdi. Mesela Kas─▒m Hoca vard─▒. O zamanlar pek me┼čhurdu.
 
-Sünnetinize Karagöz geldi mi?
-Yok gelmedi. Ama Çengi ─░smet geldi. O zaman Karagöz zengin oyunu idi. Herkes Karagözcü ça─č─▒ramazd─▒. Sünnet dü─čünlerinde kad─▒nlar ve erkekler ayr─▒ e─členirdi. Çengi gelirdi. Bir de sünnetten önce mevlit okunurdu ve sünnet olurdu. Mevlitten sonra ayn─▒ yerde yemek verilirdi.
 
-┼×inasi Bey mahallenizi anlat─▒r m─▒s─▒n─▒z?
- Evler pek büyük de─čildi. Genellikle bir veya iki katl─▒. Üç katl─▒ bir tane büyük ev vard─▒. Bizim sokak, ikili ç─▒kmaz sokakt─▒. Yani bir yerden soka─ča giriyorsun. Sokak ikiye ayr─▒l─▒yor. ─░ki ucu da ç─▒kmaz. Yentürk Ç─▒kmaz─▒. Tabii sokaklar ta┼čl─▒k. Çocuklar sokakta oynard─▒k. Ama kavga gürültü pek olmazd─▒. Mahallemizde P─▒narba┼č─▒ suyu vard─▒. Evden eve geçerdi. Me┼čhur Bursa suyu, “mecari” denilen su ┼čebekesi. Hat─▒rl─▒yorum, bir kaç aile ayn─▒ evde oturanlar vard─▒. ┼×imdi otursunlar da göreyim. Kanaatkârl─▒k vard─▒. Bazen çocuk yüzünden, tats─▒zl─▒k olsa da bar─▒┼čt─▒r─▒rlard─▒. 1960’l─▒ y─▒llara kadar böyleydi. ─░nsanlar─▒n ba┼čka çaresi yok. Hep yüz yüzeler. Kad─▒nlar k─▒┼čl─▒k erzaklar─▒ hep beraber haz─▒rlard─▒. H─▒d─▒rellezi hat─▒rl─▒yorum. Bir küp haz─▒rlarlard─▒. Herkes içine bir e┼čyas─▒n─▒ koyard─▒. Küpü bahçeye ┼čim┼čirlerin alt─▒na saklarlard─▒. Ertesi gün hep beraber toplan─▒rlar, küpten bir e┼čya al─▒n─▒r ama gösterilmez, önce bir mani okunur. Sonra elinde kimin e┼čyas─▒ varsa okunan mani onun k─▒smeti olurdu. H─▒drellezde pikni─če giderdik. So─čanl─▒ Köy’e, Dokuz Göz’e. Bir defa da at arabalar─▒ tutuldu De─čirmenli K─▒z─▒k’a, gittik. Orada bir ┼čelale vard─▒. Mahallede bir samimiyet, yak─▒nl─▒k vard─▒. Her ┼čey birlikte yap─▒l─▒rd─▒. Mesela camiye erkekler hep beraber giderdi. Sabah namaz─▒na giderlerdi. Camide s─▒rayla ezan okurlard─▒, müezzine s─▒ra gelmezdi. Bir gün ramazanda müezzin babama okutmam─▒┼č, “ezan─▒ ben okuyaca─č─▒m”, demi┼č. Babam da k─▒zm─▒┼č, bir zaman camiye gitmedi. Bir gün bakt─▒k, yerde yar─▒m metre kar var. Hoca efendi bizim evin 85 basama─č─▒n─▒ ç─▒km─▒┼č, babam─▒n gönlünü almaya gelmi┼č. Hep beraber camiye gittik.
 
-Okul ya┼čant─▒n─▒z─▒ anlat─▒r m─▒s─▒n─▒z?
-Okula 1953 y─▒l─▒n─▒n Eylül ay─▒nda Hoca ─░lyas ─░lkokulunda ba┼člad─▒m. O zaman Hoca ─░lyas ─░lkokulu en iyi okullardan biri. Zaten Bursa’da 6–7 tane ilkokul var. Ö─čretmenim ┼×eref Erler. ─░kinci s─▒n─▒fta Neriman Han─▒m isminde genç bir bayan ö─čretmen geldi. Üçüncü s─▒n─▒fta Emine Han─▒m geldi. Kocas─▒ Askeri Lise’de yüzba┼č─▒yd─▒. O zaman yüzba┼č─▒ olmak çok önemli. Büyük adam demekti. Sonra Rah┼čan Hocan─▒m okuttu. Fakat ┼×eref Bey hep hocam oldu. Çok faal, hareketli bir insand─▒. Bu nedenle hep ba┼čka görevleri de olurdu. Bize ba┼čka hocalar bakard─▒. ─░lk defa 3. s─▒n─▒fta yavrukurt olarak 23 Nisan bayram─▒na kat─▒ld─▒m. O zaman yavrukurtluk önemliydi. Sonra 4. s─▒n─▒fta trampetçi oldum. Ö─čretmenimiz Ensar Bey bizi toplar geziye götürürdü. ┼×apkalar─▒m─▒zda yavrukurt i┼čareti vard─▒. Üçüncü s─▒n─▒ftayken, çocu─čuz daha. Bahçede s─▒radayken arkada┼č─▒mla konu┼čmu┼čuz. Ensar Bey geldi ikimizin de kula─č─▒n─▒ çekti. Bursa o kadar küçük ki, Bizi okulun bahçe parmakl─▒klar─▒ndan izleyen bir han─▒m, ö─čretmenin benim kula─č─▒m─▒ çekti─čini görmü┼č, hemen çar┼č─▒da babama yeti┼čtirmi┼č. Eve geldim babam, demek sen okulda konu┼čtun, ö─čretmen de k─▒zd─▒ diye bir tokat da ondan yedim.
 
-Dayak var m─▒yd─▒ okulda?
- Pek ender, genellikle kulak çekilirdi. Haylaz çocuklar olurdu, bazen. Bir de tek ayaküstünde cezaya durulurdu.
 
-Karagözü ilk ne zaman izlediniz?
-Okulda izledim. 1960’l─▒ y─▒llara kadar merkez okullara karagözcüler geliyordu. Ben de ilk Karagöz oyununu Hoca ─░lyas ─░lkokulu’nda izledim. Okulumuza iki üç kez Karagözcü geldi. D─▒┼čar─▒dan ─░stanbul’dan geliyordu bunlar. Biz bunlara ┼čimdi kö┼če ba┼č─▒ karagözcüsü diyoruz. Ne oynatt─▒─č─▒n─▒ bilmiyoruz tabii. Oynatt─▒, biz çocukken ho┼čland─▒k. Onar kuru┼č verdik. 57’li 58’li y─▒llard─▒. Okulumuzda salon yoktu. Koridorda oynatt─▒lar. Oras─▒ biraz lo┼čtu. Hademe odas─▒n─▒n cam─▒nda Karagöz oynatt─▒lar. Perde bile kurmam─▒┼čt─▒. Arkadan bir ─▒┼č─▒k verilmi┼čti o kadar. Yani böyle ba┼člad─▒k Karagöze. Bu arada söyleyeyim, o zamanlar Hayali Küçük Ali’nin radyodaki ramazanda ve sahurda yapt─▒─č─▒ programlar çok önemliydi. S─▒rf Hayali Küçük Ali’yi dinlemek için sahura kalkard─▒k, çocuktuk. Bazen iftardan sonra da program olurdu. Mesela Kanl─▒ Kavak olsun, Çifte Cad─▒lar olsun Yaz─▒c─▒ oyunu olsun. Hep Hayali Küçük Ali’den dinledik.
 
-Sizin Karagözle ilginiz nas─▒l ba┼člad─▒?

Ni┼čanl─▒l─▒k hat─▒ras─▒, Aysel ve ┼×inasi Çelikkol, 28-2-1969
- Daha sonralar─▒, 1963–64 y─▒llar─▒nda turistler ilgilendi─či için ─░stanbullu bir çocuktan Karagöz figürleri sat─▒n almaya ba┼člad─▒k. Bu çocuk annesiyle gelirdi Bursa’ya. Babas─▒ Karagözcü imi┼č vefat etmi┼č. Kendisi yapt─▒─č─▒ figürleri sat─▒yordu. Pek iyi örnekler de─čildi. Çocuk üç be┼č figür biliyordu zaten. Biz o zamandan beri Karagöz figürleri sat─▒yoruz. Bu nedenle Karagözle ilgim ticaretle de ilgili. Turistik e┼čya al─▒m sat─▒m─▒ yapt─▒─č─▒m─▒z için gelen yabanc─▒ turistler hep soruyordu, Karagöz nerede oynuyor diye. 1965’li y─▒llarda diyorduk ki “Karagöz ramazanda oynuyor”, ramazanda gelenlere de “bayramda oynuyor” diyerek idare ediyorduk. Turistlere cevap veremiyorduk. Bir bo┼čluk vard─▒ yani.

 
-Yabanc─▒lar soruyordu öyle mi? Türkler sormuyor muydu?
- Evet yabanc─▒lar soruyordu. Türkler sormuyordu o y─▒llarda.
 
-Sizin antikac─▒ dükkân─▒n─▒n ad─▒ o zaman da “Karagöz” müydü?


[1] Tahtelbahir:Denizalt─▒
[2] Çatana. Karadeniz’e özgü yelkenli kay─▒k
[3] Saray: Günümüzde Tekirda─č ─░line ba─čl─▒ ilçe.
[4] Hülya Babu┼č: Ailesinde bütün kad─▒nlar dansöz, erkekler tel cambaz─▒ idi. Bursa’da uzun süre kalm─▒┼čt─▒r. Milli kaleci Varol'un sevgilisi oldu─ču dönemde, milli kaleciye ta┼čra panay─▒rlar─▒nda penalt─▒ çektirmi┼čtir. Bir trafik kazas─▒nda hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir.
*
- Karagöz de─čildi. Ad─▒, “Rafet Çelikkol, Hediyelik ve Turistik E┼čya ve Da─č Giyimleri”ydi. 1965 y─▒l─▒nda Ticaret ve Sanayi Odas─▒, art─▒k turistlerde geliyor, “size bir unvan verelim, ticaret odas─▒na kaydedelim” dediler. Biz de o zaman “Karagöz” unvan─▒n─▒ ald─▒k. Ticaret ve Sanayi Odas─▒’n─▒n iste─čiyle yani. 1966–1967 y─▒llar─▒nda Cin Baba ile tan─▒┼čt─▒k. Sihirbaz Cin Baba, deri almak ve Karagöz oynatmak için Bursa’ya gelmi┼č. Bize u─črad─▒.”Karagöz yap─▒yorum al─▒r m─▒s─▒n─▒z?”dedi. Üç be┼č anla┼čt─▒k ve sonra Karagöz figürlerini ondan almaya ba┼člad─▒k. Figürleri Koza Han─▒’n─▒n kap─▒s─▒nda ve zemin kat─▒ndaki dükkân─▒m─▒zda sat─▒yorduk. 1972 senesinde karde┼čim sünnet oldu. Tabii Karagöz oynatmak laz─▒m. Cin Baba’y─▒ ça─č─▒rd─▒k. Hem sihirbazl─▒k yapt─▒, hem Karagöz, hem de el kuklalar─▒ oynatt─▒. Park Dü─čün Salonu’nda. ─░nan─▒r m─▒s─▒n─▒z, Bursa’da uzun zaman kimse Karagöz seyretmemi┼č, orada seyretti. 1978 senesinde o─člum sünnet oldu. Yine Cin Baba’y─▒ ça─č─▒rd─▒k. Böylece bir sempati do─čdu. Ama en önemlisi 1983 y─▒l─▒nda Kültür ve Turizm Bakanl─▒─č─▒, Geleneksel Türk Tiyatrosu Festivali düzenledi. ─░stanbul, Ankara, ─░zmir ve Bursa’da ayn─▒ anda dört yerde birden ba┼člad─▒. Sanatç─▒lar geldi Bursa’ya, fakat 30–40 ki┼čiye Karagöz oynatt─▒lar. Okullar için organize edilmemi┼čti. Çok ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒. Bu festivalden önce Hayali Torun Çelebi’yi tan─▒d─▒m. Hayali Küçük Ali’nin torunudur. O da bize birkaç figür verdi.”Benim figürlerimi sat─▒n” dedi. Ama o zaman turistler d─▒┼č─▒nda pek al─▒c─▒ ç─▒kmazd─▒. Festival kapsam─▒nda Metin And, Metin Özlen, Hayali Torun Çelebi, Nevzat Aç─▒kgöz, Orhan Kurt, Tacettin Diker, dükkân─▒m─▒za geldiler. Karagöze ilgimiz oldu─ču için memnun oldular. San─▒yorum 1985 veya 86 y─▒l─▒ Tem­muz sonlar─▒yd─▒; Akbank Kukla ve Karagöz Tiyatrosu Bursa’ya geldi. Ücretsiz olarak halka gösteriler yap─▒yorlard─▒. O zaman Tacettin Diker devaml─▒ dükkân─▒m─▒za gidip geldi ve bize ilk perdeyi de o yapt─▒. 1987’de A─čustos ay─▒n─▒n 20’sinde ilk olarak Kent Otel’de perde kurduk. ─░lk oyuna 80 ki┼či geldi. Bütün bürokratlara davetiye gönderdik. Çok geni┼č bir tan─▒t─▒m yapt─▒k. Bunun 20–30 tanesi turist idi. Kent Otel’in genel müdürü ┼×evket Günay, çok destek vermi┼čtir. O y─▒llarda turist say─▒s─▒ daha fazlayd─▒. Üstelik Bursa’ya kültür turizmi için gelirlerdi, ┼čimdiki gibi de─čildi. ┼×imdiki turizm kültür turizmi de─čil. Belki insanlar biraz da ekonomik nedenlerle kültür turizminden uzakla┼čt─▒. Kent Otel’den sonra Kapal─▒çar┼č─▒’da Karagöz gösterilerine devam ettik. Eski Aynal─▒ Çar┼č─▒’n─▒n alt kap─▒s─▒n─▒ kapat─▒yorduk. Turistlere ve halka aç─▒k gösteriler düzenliyorduk. 1988 y─▒l─▒ ┼čubat ay─▒nda ilk Karagöz sergimi AVP Devlet Tiyatrosunun giri┼činde açt─▒m. Tiyatro müdürü Feyha Çelenk idi. Sergi 20 gün sürdü. Daha sonra Bursa d─▒┼č─▒ndan sanatç─▒lar davet ettik. D─▒┼čar─▒dan gelen ilk sanatç─▒ Hayali Torun Çelebi oldu. Tacettin Diker, Orhan Kurt, Metin Özlen hepsi geldiler. Ücret alm─▒yorlard─▒, ancak masraflar─▒n─▒ biz kar┼č─▒l─▒yorduk. 90’l─▒ y─▒llara kadar böyle devam etti.
 
-Festival düzenleme dü┼čüncesi nereden akl─▒n─▒za geldi?
-Festival fikri 1989’da Hayali Torun Çelebi’den ç─▒kt─▒. Bursa’da bir yemekte bize bir ─▒┼č─▒k yakt─▒. Ben de “Yapal─▒m ustam” dedim. Bize destek olmas─▒n─▒ istedim. Önce bakal─▒m gelen olacak m─▒ diye devaml─▒ oyunlar düzenledik. 1992 senesi Temmuz, A─čustos aylar─▒nda Kent Otel’de sekiz düzenli oyun yapt─▒k. ─░lgi çok büyük oldu. ┼×evket Günay ile “Art─▒k bunu festival haline getirelim” dedik.
 
-Bu bir festival provas─▒yd─▒ diyebilir miyiz?
-Evet, iki ay süresince haftada bir kez olmak üzere sekiz oyun oynand─▒.
 
-1993’te 16–20 Kas─▒m tarihleri aras─▒nda “I. Bursa Ulusal Karagöz Festivali” düzenlendi. Kent Otel’de de─čil mi? Festival kapsam─▒nda bir de sempozyum düzenlenmi┼č. Kimler kat─▒ld─▒, bildirileri bast─▒rabildiniz mi?
-Biz önce Karagöz Festivali Müte┼čebbis Heyeti olu┼čturduk. O sempozyumda hem sanatç─▒lar hem de hocalar vard─▒. 19 Kas─▒m 1993 günü Kent Otel’de yap─▒ld─▒. Prof.Dr. Ali Özçelebi, Mevlüt Özhan, Dr. Bedri Yalman, Dr. Mustafa Cemilo─člu, Raif Kaplano─člu, Tuncay Tanbo─ča, Mustafa Mutlu kat─▒ld─▒lar. En iyi konu┼čmay─▒ Hayli Torun Çelebi ve Prof. Dr. Ali Özçelebi yapt─▒. Bildirileri, sakl─▒yoruz ama bast─▒ramad─▒k.
 
-┼×imdi ilk festivalden ba┼čka bir ilke geçmek istiyorum. ─░lk yardakl─▒k ne zaman oldu. Karagöz oynatan sanatç─▒n─▒n yard─▒mc─▒s─▒na yardak deniliyor de─čil mi?
- Yardak veya dayrezan deniliyor. Ben önce Metin Özlen’e, daha sonra Orhan Kurt, Hayali Torun Çelebi ve Tacettin Diker’e yardakl─▒k ettim.
 
-Peki Seminer gördünüz mü? Yoksa Karagözü yardakl─▒k yaparak usta-ç─▒rak çal─▒┼čmas─▒yla m─▒ ö─črendiniz?
-Seminer gördüm. 1994 senesinin ┼×ubat ve Mart aylar─▒nda ilk “Karagöz Ç─▒rakl─▒k Semineri”ni yapt─▒k. Bu seminere 32 ki┼či kat─▒ld─▒. O zamana kadar Karagöz gösterilerini d─▒┼čardan gelenler yap─▒yordu. Ben onlara yardakl─▒k yap─▒yordum. Üstelik sadece ben de─čil, o─člum U─čur, e┼čim Aysel, karde┼čim ┼×enol ve ─░brahim Koca da yardakl─▒k yap─▒yordu. Bu arada di─čer Karagöz sanatç─▒lar─▒ ile ba┼čka ┼čehirlere de gidiyordum. Metin Özlen’le Antalya’ya Geleneksel Tiyatro Festivali’ne gitmi┼čtim. 1993 y─▒l─▒nda ustam Metin Özlen’le Beyaz Rusya’ya gittim. Be┼č oyun yapt─▒k ve bir sergi açt─▒k. Daha sonra yine Metin Özlen’le Aksaray’da düzenlenen Geleneksel Tiyatro Festivaline kat─▒ld─▒k. Orhan Kurt ile iki defa Band─▒rma Festivaline kat─▒ld─▒k. 1995 y─▒l─▒nda Orhan Kurt ve ustam Metin Özlen’le Yunanistan’a gittik. Böyle Festivallerde daha çok ┼čey ö─čreniliyor. Hepsinden bir ┼čey kapmaya çal─▒┼čt─▒m. Ama Tacettin Diker’in stilini hiç b─▒rakmad─▒m. Metin Özlen’in bilgisi iyi. Yeni oyunlar falan yaratabiliyor. Tacettin Diker’in de ses tekni─či çok iyi bence. En ─░yisi Metin Özlen. Tacettin Diker’le, Orhan Kurt birbirine çok benziyor. Fakat Orhan Kurt kendini dinletmeyi çok iyi biliyor, enteresan. ─░kinci Karagöz oynat─▒m semineri 1995 y─▒l─▒n─▒n Kas─▒m ve Aral─▒k ay─▒nda yine Kent Otel’de oldu. Üçüncü Karagöz oynat─▒m semineri ise 1997 y─▒l─▒n─▒n yine kas─▒m-aral─▒k aylar─▒nda, o zaman yeni aç─▒lm─▒┼č olan Bursa Karagöz Sanat Evi’nde yap─▒ld─▒. Kültür Bakanl─▒─č─▒ ve UNIMA Bursa ┼×ubesinin i┼čbirli─či ile be┼č hafta sürdü. Kursu 25 ki┼či tamamlad─▒. 2000 y─▒l─▒ mart ve nisan aylar─▒nda yine be┼č hafta süreyle Karagöz E─čitim Semineri ad─▒ alt─▒nda düzenlendi. Semineri 24 ki┼či tamamlad─▒. 1994 y─▒l─▒nda çok ya┼čl─▒ bir ustam─▒z vard─▒. Ustalar ustas─▒ Hadi Poyrazo─člu Atatürk’ün huzurunda Karagöz oynatm─▒┼č. 2000 y─▒l─▒ Aral─▒k ay─▒nda vefat etti. O bize 4 Ekim 1994 günü Devlet Tiyatrosu’nda ikinci festivalin aç─▒l─▒┼č töreninde pe┼čtamal ba─člad─▒. Zaten siz de beni o zaman buldunuz. TÖMER’de ara s─▒ra gösteri yap─▒yorduk. Sizde kütüphanede çocuklara gösteri yapmam─▒z─▒ istediniz.
 
-Bu pe┼čtamal ba─člamak ahi usulü müdür?
-Evet, ahi usulüdür. Hatta kendisi Kapal─▒çar┼č─▒’ya gelmi┼č ve “ben iki pe┼čtamal alaca─č─▒m” demi┼č. Bizim çocuklar vermek istemi┼č. Fakat dükkândan kabul etmemi┼č. Ba┼čka dükkandan kendisi alm─▒┼č, haber vermemi┼č kimseye. Sahneye ç─▒kt─▒ ve “Ben iki ki┼čiye pe┼čtamal ba─člayaca─č─▒m” dedi. Benim ad─▒m─▒ söyledi. Haberim yoktu. Ankara’dan Mevlüt Özhan, (Kültür Bakanl─▒─č─▒ Halk Kültürlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel Müdür Yard─▒mc─▒s─▒yd─▒. ┼×imdi emekli oldu) “Bakal─▒m oynatabiliyorlar m─▒” dedi. “Oynatmas─▒ önemli de─čil, ben onun dükkân─▒n─▒ gördüm, neler yapt─▒─č─▒n─▒ biliyorum. Bizi festival için ikinci defa buraya toplad─▒. Bu yeterlidir.”diye cevap verdi. Bir de kuklac─▒ arkada┼č vard─▒. Mehmet Tahir ─░kiler. Genç bir çocuktu. Ona da pe┼čtamal ba─člad─▒. Bu hareket bizi te┼čvik etti. Çal─▒┼čmalar─▒m─▒za destek oldu. Hatalar─▒m─▒z─▒ söylerdi, bu da çok iyi bir ┼čey, Allah rahmet eylesin.
 
-Peki festivale devam edelim isterseniz? Kimlerden destek ald─▒n─▒z, zorluklar─▒n─▒z neydi?
-1993 y─▒l─▒nda 11-15 Ekim tarihleri aras─▒nda I. Festivali kendi kendimize yapt─▒k. ─░l Milli E─čitim Salonunda da gösteriler yapt─▒k. Milli E─čitim destek verdi. 1994 y─▒l─▒ en iyisi idi. 4–7 Ekim tarihleri aras─▒nda düzenlendi, yard─▒mlar oldu. III. Karagöz Festivali 27–30 Kas─▒m tarihleri aras─▒nda düzenlendi. Fakat 1995’te ay─▒pt─▒r söylemesi 60 milyon cebimden harcad─▒m. 1996 y─▒l─▒nda Kültür Sanat Vakf─▒ ile beraber yapacakt─▒k. Fakat hem yak─▒n, hem uzak durdular. Karars─▒zl─▒k yüzünden festival yap─▒lamad─▒. Tam destek veremediler. Zaten belediyenin bu i┼če girdi─či duyulunca var olan sponsorlar da ortadan kayboluyor. Onlar girince insanlar belediye yapar diyor ve kaç─▒yor. Bu zihniyet var. 1999 y─▒l─▒nda yap─▒lmamas─▒n─▒n sebebi Kültür Sanat Vakf─▒nda yeni de─či┼čikliklerin olmas─▒. Di─čer yandan deprem olmu┼č, bütün yard─▒mlar hakl─▒ olarak oraya yap─▒l─▒yor. Hangi sponsoru bulursunuz? 2000 y─▒l─▒ daha beterdi.
 
-Karagöz Festivallerini izninizle bir toparlamak istiyorum. Festival 1993 ve 1994’te I. Ulusal ve I. Uluslararas─▒ olmak üzere düzenlenmi┼č. 1995 y─▒l─▒nda III. Daha sonra 18–21 Kas─▒m 1997 tarihleri aras─▒nda IV. ve 16–20 Kas─▒m 1998 tarihleri aras─▒nda V. kez düzenlenmi┼č. I. Uluslararas─▒ Karagöz Festivali ayn─▒ zamanda II. Festival oluyor de─čil mi?
-Evet, gelelim 2000 y─▒l─▒na. 13–17 Kas─▒m tarihleri aras─▒nda VI. Uluslararas─▒ Karagöz Festivalini Büyük┼čehir Belediyesi ve Kültür Sanat ve Turizm Vakf─▒ ile beraber düzenledik. Ticaret Odas─▒, Ticaret Borsas─▒ hatta Amerikal─▒ bir han─▒m Martha Banyas da destek oldu. Birçok sanatç─▒ kat─▒ld─▒. “Dünya’da kukla, gölge oyunlar─▒ ve Karagöz’ün yeri” konulu sempozyum yap─▒ld─▒. Sergiler aç─▒ld─▒, atölye çal─▒┼čmalar─▒ yap─▒ld─▒. 2001 senesinde festivali 12–16 Kas─▒m tarihleri aras─▒na yine Büyük┼čehir Belediyesi, Kültür ve Turizm Vakf─▒ ile i┼čbirli─či içinde yapt─▒k. Gösteriler Karagöz Sanat Evi’nde, Tayyare’de, Akp─▒nar Kültür Evi’nde, Adile Na┼čit Kültür Merkezinde düzenlendi. Festivalimiz III. Y─▒ldan itibaren UNIMA’n─▒n takvimine girdi. Böylece her y─▒l kas─▒m ay─▒n─▒n ikinci haftas─▒nda yap─▒lmas─▒ takvime ba─čland─▒. Fakat bazen imkâns─▒zl─▒klar yüzünden kaymalar oldu. VIII. festival 10–14 Aral─▒k 2002 tarihleri aras─▒nda düzenlendi. 2003 y─▒l─▒nda Tayyare Kültür Merkezi salonlar─▒ uygun olmad─▒─č─▒ için dokuzuncu festival 8–13 Aral─▒k tarihleri aras─▒nda oldu. O y─▒l çok kar vard─▒. Macarlarla, S─▒rplar─▒ kar┼č─▒lamak için UN─░MA’dan bir arkada┼č─▒m─▒z ta Edirne’ye, Kap─▒kuleye gitti. X. festival 22–27 Kas─▒m 2004’te düzenlendi. Aç─▒l─▒┼č─▒ yine Tayyare Kültür Merkezinde yapt─▒k. 2005 y─▒l─▒nda bir y─▒lg─▒nl─▒k geldi. Festivali yapmayal─▒m dedik. Fakat o zaman Ahmet Erdönmez ve Raif Kaplano─člu ─▒srar etti. Son anda toparland─▒k ve iki ay gibi k─▒sa bir sürede festivali haz─▒rlad─▒k. Böylece 29 Kas─▒m–3 Aral─▒k 2005 tarihleri aras─▒nda XI. Festivalde düzenlenmi┼č oldu. Uluda─č Üniversitesinden Doç.Dr. Nurdan Tekerek “Karagöz ve soyutlama” konulu konferans─▒ verdi. U─čur Çelikkol, “Karagöz ve Karagöz Evi” konulu dia gösterisi yapt─▒. Ankara’dan UN─░MA’n─▒n kurucular─▒ndan Hayrettin ─░vgin “Geleneksel Türk Tiyatrosu” konulu konferans verdi. ─░stanbul’da Devlet Tiyatrosu sanatç─▒s─▒, Cemal Ünlü Karagöz müzi─či dinletisi yapt─▒. 2006 y─▒l─▒nda festival yap─▒lmad─▒. Büyük┼čehir Belediyesi Karagöz Sanat Evini kendi tasarrufu alt─▒na almak istedi. Baz─▒ olumsuzluklar ya┼čand─▒. Benimle ilgili de─čildi. Ben orada kalmaya devam edebilirdim. Ama UNIMA’y─▒ istemediler. Ben UNIMA için mücadele ettim.
 
-Festivali kurucusu olarak bu yola ba┼č koyan Karagöz Festivali’ni var eden oldu─čunuzu görüyoruz. Ama bu sene festivalde yoktunuz.
-Evet 2007 y─▒l─▒nda yoktuk. Yani organizasyonda yoktuk. 2008 y─▒l─▒nda UNIMA’n─▒n VI. ola─čan kongresi gerçekle┼čtirildi. Bütün üyeler oy birli─či ile karar ald─▒k. Festivalde aktif olarak yer almak istiyoruz. Madem bu i┼če biz ba┼člam─▒┼č─▒z, senelerce yükünü biz çekmi┼čiz, yine aktif olarak festival sorumlulu─čunu almak istiyoruz, dedik. Ankara’da bizim genel merkezimiz var. Hatta bunlar─▒n birkaç tanesi de emekli bürokrat. Biz burada bir sürü faaliyette bulunduk, e─čitimler yapt─▒k, herkes bizi tan─▒yor. Hatta biz UNIMA merkezine dahi gittik. U─čur’u, 2006 senesinin Ekim ay─▒nda Fransa’ya gönderdik. Charlevill Mezires’e temsilci olarak gitti. Trenle Paris’e iki saat k─▒rk be┼č dakika. Böyle faaliyetlerde bulundu─čumuz için, Ankara’dakiler bizi çekemediler diye dü┼čünüyorum.
 
- Yani UNIMA Genel Merkezine temsilci göndermeniz, di─čer etkinlikleriniz ile Ankara’daki UNIMA-Türkiye Genel Merkezinin can─▒n─▒ s─▒kt─▒n─▒z.
-Evet. Çünkü biz Ankara’y─▒ tan─▒m─▒yoruz, bilmiyoruz dediler. ─░rtibat yok. Bu durumu ortadan kald─▒rmak için ne yapmak laz─▒m. Ankara bürosuna bir sekreter laz─▒m. Bu da bizim derne─čin problemi. Her kongrede söylerim. Bir genç burada bulunsun diye, dinlememi┼člerdir. Bilmiyorum neden? Vard─▒r bir sebepleri herhalde. Tabii bizim Karagöz evinden ç─▒kar─▒lmam─▒z, biraz ses getirdi. Medya olaya kar─▒┼čt─▒. Medya olay─▒ kendine göre yönlendirdi. Bize destek verdi. Bizi de kendine göre yönlendirdiler. Ama çabuk unuttular. Baz─▒ kesimler de unutturmak için çaba sarf etti. Bursa’daki kültür hizmetleri ile ilgili baz─▒ yöneticiler Ankara’ya gittiler. UNIMA Bursa ┼×ubesinin bir kimli─či var. Biz onu ayakta tutmaya çal─▒┼čt─▒k. UNIMA Milli Merkezi ona el uzatmad─▒. Son Karagöz Festivalinde de bizi d─▒┼člad─▒lar. En son olarak Eylül ba┼č─▒nda, bize bir yaz─▒ geldi. Siz de festivale kat─▒l─▒n diye, gösteri yapmam─▒z─▒ istediler. Biz de yaz─▒y─▒ bütün üyelerimize gönderdik. ”Festival için davet alanlar kat─▒labilir” dedik. Ben de bir gösteri yapt─▒m. Gösteri yapmamda yarar olaca─č─▒n─▒ dü┼čündüm. Ama organizasyon a┼čamas─▒nda hiç görev almad─▒k. Ramazan ay─▒nda yine Karagöz Sanat Evi’nde gösteri yapmak için Kültür A┼×’den davet alanlar gidebilir dedik. UNIMA’n─▒n gösteri yapan 11 grubu var.
 
-┼×imdi bu konunun di─čer boyutu olan Bursa Karagöz Sanat Evi’ne gelmek istiyorum. Oras─▒ sizinle var oldu.
-Karagöz Sanat Evi’nde hem e─čitim, hem gösterim yap─▒l─▒yordu. Oras─▒ ayr─▒ca müze özelli─či gösteriyordu.1995 y─▒l─▒n─▒n ekim ay─▒nda Yunanistan’a gittik. Ben 7 metrelik bir duvarda sergi açt─▒m. Son gün Spatharis geldi, 75 ya┼člar─▒nda Yunanl─▒ Karagöz sanatç─▒s─▒. Bizi Karagöz Müzesi’ne davet etti. Maroussi diye bir yer. Atina’n─▒n banliyösü, merkeze 10 km. falan. ─░ki katl─▒, eski ama güzel bir ev. Camekânlar yapt─▒rm─▒┼č, arkadan ─▒┼č─▒kland─▒rm─▒┼č. Sonra çizgileri de çok güzel. Güncel ve yeni figürler üretmi┼č. Karamanlis ve Pa­pan­dreu’nun figürlerini haz─▒rlam─▒┼č. Hatta bir Türk kö┼česi de var. Orada sadece Hayali Torun Çelebi’nin küçük bir çift figürü vard─▒. Biz de figürlerimizi arma─čan ettik. Yani bu müze bize örnek oldu. Resimlerini çektik, döndük. 1995 y─▒l─▒nda düzenledi─čimiz festivale Erdem Saker geldi. Festival aç─▒l─▒┼č─▒ Tayyare Kültür Merkezinde olmu┼čtu, çok ho┼čuna gitmi┼č. Yolcu ederken bana bir ┼čey laz─▒m olup olmad─▒─č─▒n─▒ sordu. Festivalin kapan─▒┼č─▒nda misafirlere kestane ┼čekeri ve havlu hediye etmemizi sa─člad─▒. Say─▒n Erdem Saker iki ay kadar sonra Karagöz Evi’nin yap─▒m─▒na ba┼člad─▒, kendi arzusuyla. Bizden ilgilenmemizi istedi. Elimizdeki foto─čraflar─▒ verdik. Fakat mimar bizi dinlemiyor, birileri de alt solonun galeri olarak kullan─▒lmas─▒ için ─▒srar ediyordu. Erdem Bey’e birkaç dilekçe verdik. O müdahaleler ile alt salon gösteri salonu oldu. Karagöz Sanat Evi 14 Haziran 1997 günü aç─▒ld─▒. Aç─▒l─▒┼č yap─▒ld─▒, sonra arayan soran yok. Erdem Bey bir gün beni arad─▒. Bana “Sen niçin oraya sahip ç─▒km─▒yorsun? dedi. O günden sonra bize vak─▒ftan Karagöz Sanat Evi’nin anahtar─▒n─▒ verdiler. O günden belediye terk etmemizi isteyene kadar (15 Kas─▒m 2006) dokuz y─▒l orada hizmet verdik. Üst katta, Keles yöresi k─▒yafetleri koleksiyonumdan devaml─▒ sergi açt─▒k. ─░kisinin bir arada olmas─▒n─▒n turistler üzerinde çok büyük etkisi oluyor. O k─▒yafetler, tekstilcilere bir de halk kültürleri ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒na ilginç geliyor. Sonra bir de Rumeli k─▒yafetleri sergisi açt─▒k. Turistler için enteresan, bizim ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒m─▒z için de kaynak.
 
- 2005 y─▒l─▒nda Karagöz Sanat Evi’nin d─▒┼č cephesinde de─či┼čiklikler yap─▒ld─▒. Bu kimin fikriydi?
-2005 y─▒l─▒nda Kültür Sanat Vakf─▒n─▒n yeni yönetimi Karagöz Sanat Evi’nin sergi düzenini be─čenmedi. Eserler korumal─▒ de─čildi, ortadayd─▒. Toz oluyordu, bak─▒m─▒ zordu. Bizim de bu yönden sorunumuz vard─▒. Biz de eserlerin korunabilmesi amac─▒yla sergi dolaplar─▒ yap─▒labilmesi için belediyeye dilekçe verdik. Sabri Yal─▒n ve Ahmet Erdönmez, Karagöz Evi’ne geldiler, dolaplar için bir durum de─čerlendirmesi yap─▒ld─▒. Binan─▒n d─▒┼č yüzünün figürlerle kaplanmas─▒n─▒ Sabri Bey önerdi. Hatta o bütün yüzeyi istemi┼čti. Projeyi, Uluda─č Üniversitesi’nden Doçent Merih Ercan üstlendi. Bize geldi, görü┼čtük. Hangi figürlerin koyulaca─č─▒na birlikte karar verildi. Binan─▒n d─▒┼č yüzü böylece yap─▒ld─▒. Aç─▒l─▒┼č yap─▒lacak dediler, fakat biz dolaplar yap─▒lacak diye e┼čyalar─▒ toplam─▒┼čt─▒k. 2006 ┼×ubat ay─▒yd─▒, o─člum U─čur Çelikkol Olay Televizyonunda spor haberlerini sunuyordu. Sabri Bey de bir nedenle oraya geliyor, kar┼č─▒la┼č─▒yorlar. Beni soruyor, çal─▒┼čmalar─▒n nas─▒l gitti─čini soruyor. U─čur da dolaplar─▒n hala yap─▒lmad─▒─č─▒n─▒ söylüyor. Neden yap─▒lmad─▒, diye çok k─▒z─▒yor. Ertesi gün belediyenin mimarlar─▒ geldi. Hemen apar topar bir ihale oldu. Yap─▒m çal─▒┼čmalar─▒ 45 gün kadar sürdü. Sergileri yeniden düzenledik. Fakat ne olduysa ondan sonra bize ç─▒k─▒n dediler.

-Bu yola ba┼č koymu┼č birisiniz, Bursa’da herkes bunu teslim eder. Bu konuda neler söylemek istersiniz?

Kapal─▒çar┼č─▒'da Karagöz Antik Shop (Foto─čraf U─čur Çelikkol).
-Belediyemiz olmasa, önce Erdem Saker, Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakf─▒ destek vermeseydi, Vak─▒f ba┼čkanlar─▒ bizi desteklemeseydi bugünlere gelemezdik. Sonra Erdo─čan Bilenser, 12 Nisan 2000 tarihinde Karagöz sanat Evi’ne geldi ve çal─▒┼čmalar─▒m─▒zdan dolay─▒ te┼čekkür etti. “Bu binay─▒ Bursa’ya kazand─▒ran Erdem Saker’e de te┼čekkür ederim” dedi. Bu siyaset üstü bir durum. Siyasi rakibi olmas─▒na ra─čmen te┼čekkür etti. Karagöz evine bazen 15, bazen 150 ki┼či gelir. Bu önemli de─čil. Önemli olan gelmek isteyen için bir adres olmas─▒. 26 Haziran 2000’de Theatre Taptoe geldi. Çok güzel Karagöz oynat─▒yorlar. Hatta burada 1995’te festivalde Lük de Bruyker Karagöz pe┼čtamal─▒ ku┼čand─▒. Karagöz’ün nas─▒l yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ ö─črenmek istediler. Hemen malzemeleri haz─▒rlad─▒k, beraberce bir Karagöz-Hacivat figürü yapt─▒k. Planlar─▒ nedir biliyor musunuz? Hikaye ┼čöyle: Karagöz 1965’li y─▒llarda Anadolu’da i┼č bulamam─▒┼č. ─░stanbul’a gelmi┼č. ─░stanbul’da da i┼č bulamam─▒┼č, Belçika’ya gitmi┼č. Oyun orada ba┼čl─▒yor. Büyük bir çad─▒r kurulacakm─▒┼č, 200 ki┼čilik, yaln─▒z Karagöz figürleri kullan─▒lm─▒yor. Bazen Karagöz gölge oyununun do─čdu─ču Bursa (bilhassa Orhan Camii ve Karagöz An─▒t─▒) slide olarak gösterilecek. Belçikal─▒lara uygun figürler de var. Karagöz bir ba┼č olarak ç─▒kacak. Oradaki Türklerin hayat─▒n─▒ anlatacak. Biz bunu dü┼čünemiyoruz. Kültür Bakanl─▒─č─▒ olay─▒n çok gerisinde. Bursa’ya gelmek için bizden davet bekliyorlar. Ona göre sponsor bulacaklar. Bu tür i┼čbirlikleri, çal─▒┼čmalar için Karagöz Sanat Evi bir nimet. Yurt içinden, d─▒┼č─▒ndan Karagöz hakk─▒nda bilgi almak isteyen herkes ba┼čvurabilir. Eskiden böyle bir adres yoktu.

 
-Say─▒n Çelikkol 2000 y─▒l─▒nda sizinle bir söyle┼či daha yapm─▒┼čt─▒k. O söyle┼čide Karagöz Sanat Evi, hakk─▒nda; “Öncelikle ┼čunu söylemek istiyorum. Bursa’da Karagöz Sanat Evi’nden çok memnunum. Oray─▒ görsel olarak zenginle┼čtirmek için baz─▒ dekoratif eklemeler, ─▒┼č─▒kland─▒rma, vitrin gibi ilaveler yap─▒lmas─▒ çok iyi olacak. Bu arada bizim kurslar─▒ bitiren gençleri, kendilerini daha geli┼čtirmeleri için Karagöz figürü yapmak konusunda te┼čvik ediyoruz. Plastik, seramik herhangi bir çal─▒┼čma. Bu sene festivalde kendi kursiyerlerimizin çal─▒┼čmalar─▒ndan olu┼čacak bir sergi açmak istiyoruz, bu kö┼če devaml─▒ kalacak. Son kursa kat─▒lan ressam bir arkada┼č─▒m─▒z var, ─░ Hakk─▒ Özömek çok ba┼čar─▒l─▒. Mesela Tayfun Özeren yakla┼č─▒k 5 y─▒ld─▒r bana yardakl─▒k yap─▒yor ve figür kesiyor. Çar┼čamba ve Cumartesi günleri gelerek bir oyunu ö─črendi. Ayr─▒ca Nevzat Çiftçi kendi figürlerini kesiyor ve Karagöz oynat─▒yor. Sonra biz üç y─▒ld─▒r her ramazanda Karagöz Sanat Evinde Ramazan e─členceleri dü­zenliyoruz. Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakf─▒ ile i┼čbirli─či yap─▒yoruz. Programda sohbet, Ka­ra­göz gösterisi ve Klasik Türk Müzi─či konserleri oluyor…” diye anlat─▒yorsunuz. Birçok yol kat etmi┼čsiniz ve birçok projeleriniz var. Ne oldu da Büyük┼čehir Belediyesi deste─čini geri çekti. Karagöz Sanat Evi kayboldu yerine Karagöz Müzesi geldi. Bu konuda sizin k─▒rg─▒nl─▒klar─▒n─▒z oldu─čunu da biliyorum. Biraz bu konuya girelim mi?
-Evet Karagöz Sanat Evi bizimle, bizim derne─čimizle var oldu. Önce ┼čunu söyleyeyim. K─▒rg─▒nl─▒─č─▒m ┼čöyle. Ben ┼čahs─▒m─▒ hiçbir zaman ön plana sürmedim. Derne─čimizin UNIMA’n─▒n Karagöz Sanat Evi’nden ç─▒kmas─▒ gerekmiyordu. Kanunen gerekmiyordu. Belediye isteseydi, ç─▒kartmayabilirdi. Biz bunu dernekler bürosundan ö─črendik. Bizi ça─č─▒rd─▒lar, “televizyonlara ç─▒k─▒yorsunuz, bu durum nedir” dediler. Oturup konu┼čtuk. Bize ç─▒kard─▒lar ─░ç ─░┼čleri Bakanl─▒─č─▒’n─▒n genelgelerini gösterdiler. Bu genelgelere göre, bizim gibi uluslararas─▒ kurulu┼člar resmi bir kurum içinde bulunabiliyormu┼č. Resmi dairelerin binalar─▒nda, sosyal tesislerinde uluslararas─▒ dernekler, kurumlar kalabiliyormu┼č. Kira mukaveleniz olmad─▒─č─▒ için ç─▒karabilirler ama dernek oldu─čunuz için ç─▒kman─▒za gerek yok dediler. Yani bir kira mukavelesi yaparak orada kalmam─▒z mümkündü. Bunu belediye ile de konu┼čtuk. ─░ki avukatlar─▒ vard─▒. Benim ┼čahsi kanaatim ┼ču. Avukatlar bu genelgeyi görmemi┼č. Çünkü Büyük┼čehir Belediye’sinin bize ç─▒k─▒n dedi─či tarih 1 Eylül, genelge 23 A─čustosta ç─▒km─▒┼č. Biz gösterince de, kira kontrat─▒n─▒z yok dediler. Hâlbuki kontrat yap─▒labilirdi. Ama yapmad─▒lar. Tam son gün ç─▒kaca─č─▒z, siz ç─▒k─▒n, e┼čyalar dursun dediler. Böyle bir ┼čey olabilir mi? Biz yokmu┼čuz gibi davran─▒yorlar. Mesela ┼čimdi Orhan Kurt Tayyare Kültür merkezinde sergi açt─▒ 55 tane figür koymu┼č. Bizde 355 tane figür var. Kimse gel sergi aç demedi.
-Say─▒n Çelikkol, Karagöz Sanat Evi’ne sizi bir Büyük┼čehir Belediye ba┼čkan─▒ davet etti. Bir di─čeri takdir etti, ondan sonra gelen de ç─▒kartt─▒. Bu durumu nas─▒l yorumluyorsunuz?
-Evet öyle oldu. Ben burada ┼čunu görüyorum, kültür kademelerindeki devaml─▒ de─či┼čen yetkililerin bu konudaki bilgisizli─či, insanlar─▒n yeteneksizli─či bu durumu do─čurdu. Kültüre sahip ç─▒k─▒lm─▒yor. Kimse de onlara bir ┼čey diyemiyor. Daha do─črusu toplum da umursamaz oldu. Çok kimse “Aaa! Karagöz Evi’ne ne oldu” diyor ama bir ┼čey yapal─▒m demiyorlar. Ama orada ne olup bitiyor, diye yine de bize soruyorlar. Biz orda de─čiliz, ç─▒kar─▒ld─▒k. Buna ra─čmen bize soruyorlar.“Karagöz Evi ne olacak” diyorlar. Çünkü biz oraya çok emek verdik. ─░nsanlar bize al─▒┼čt─▒. Ben kendi gurubum ad─▒na söylüyorum. Biz orada üç ki┼čiye, be┼č ki┼čiye karagöz oynat─▒yorduk. Parayla ilgisi yok, zaten para kazanmak gibi bir derdimiz yoktu. Bunu kimse yapmaz. Her ┼čeyden önce vakit kayb─▒. Program var, ilan edildi, belki gelen olur diye, gece demez, so─čuk demez giderdik. Kalorifer olmad─▒─č─▒ zaman bile, sorduk gelenlere; “kalorifer bozuk yine istiyor musunuz” diye. ─░steyenlerin, biz de kaç ki┼či olduklar─▒na bakmad─▒k. Karagöz oynatt─▒k. Çar┼čamba 11.00’de, Cuma gecesi 20.00, Cumartesi 11.00’de düzenli oyunlar─▒m─▒z vard─▒. ─░nsanlar buna al─▒┼čm─▒┼člard─▒. Derne─čimizin üyesi baz─▒ gruplar programa gelmiyor ya da son anda i┼čim var diye telefon ediyorlard─▒. Program ilan etmi┼čiz, mecbur hissediyordum kendimi, ben oynat─▒yordum. Sene sonunda, 2006’da oyunlar─▒ 150’ye kadar ç─▒karm─▒┼čt─▒k. Bak─▒yorsunuz, 80 tanesini ben yapm─▒┼č─▒m. Neden? Mecburiyetten. Ama bu defa, “Aaaa, hep ┼×inasi bey oynatm─▒┼č” diyorlar. Bizi ça─č─▒rd─▒ da gitmemi┼čtik, demiyorlar. Ben s─▒rtlam─▒┼č─▒m, götürmü┼čüm.
Bize yap─▒lan bu harekete yurt d─▒┼č─▒ndan bile tepki geldi. UNIMA genel merkezinden, ─░spanya’dan, Amerika’dan, Avusturya’dan, Avustralya’dan belediyeye tepki geldi. Nereden biliyoruz? Bilgi için bize de gönderdiler. Ayr─▒ca bize, Ankara’dan UNIMA milli merkezinden bir yaz─▒ gönderdiler. Üyeleriniz tek tek olay─▒ protesto etsin diye, arkada┼člara yaz─▒y─▒ ilettik. Bu defa bizim üyelerimiz teker teker belediyeye protesto yaz─▒lar─▒ yazd─▒. Bu belediyeyi k─▒zd─▒rd─▒. Çünkü o s─▒rada biz zaten olay─▒ kapatm─▒┼čt─▒k. Kendimize ba┼čka yer bulmu┼čtuk. Bizim merkez olay─▒n üzerinden bir ay geçtikten sonra neden böyle bir ┼čey yapt─▒? Bilmiyoruz. Benim ki┼čisel bir problemim yok. Ç─▒kmam─▒z─▒ istediler, ben de kabul ettim. ┼×imdi yeniden ba┼čar─▒l─▒ gösteriler oluyor. Biz Karagöz Sanat Evi’nde, Karagöz sanat─▒n─▒n düzgün ellerde, denetimli olarak yayg─▒nla┼čmas─▒na hizmet ediyorduk. Derne─čin i┼člevi budur. Bursa’n─▒n önemli bir kültür de─čeri için güvenilir bir adrestik. Gölge Oyunlar─▒ Derne─čine en çok yak─▒┼čan yer neresidir? Karagöz evinde olmaz da nerede olur? Karagöz Evi ve dernek birbirini bütünlüyordu. Konuyla ilgili olarak gelen orada bir muhatap buluyordu. ┼×imdi dola┼č─▒p, dola┼č─▒p yine bizi yine buluyorlar. Neyse zaman içinde ili┼čkilerimizin yava┼č yava┼č geli┼čece─čini dü┼čünüyoruz. Bize en son 11.02. 2007 tarihinde Bursa Büyük┼čehir Belediyesi’nden bir yaz─▒ geldi. Bütün UNIMA Bursa ┼čubesi üye gruplar─▒n─▒n istekte bulunarak Karagöz Müsezi’n­de gösteri yapma imkân─▒na sahip olduklar─▒n─▒ bildiriyorlar.
- Ba┼čkan biraz da dolduru┼ča m─▒ geldi diyorsunuz? Çünkü bir sürü rivayet de dola┼č─▒yor.
-Olabilir. ┼×imdi oray─▒ müze yapt─▒lar. Kültür Bakanl─▒─č─▒ndan belge ald─▒lar. ─░yi de oldu. Ama henüz yetersiz. Bilinçli, donan─▒ml─▒ bir yönetim yok. Metin And hocan─▒n 61 tane figürü var. Mart 2007’de sat─▒n ald─▒lar. Nevzat üst camlara kendi figürlerini koymu┼č. Olacak ┼čey mi? Nevzat’─▒n koleksiyonu ile Metin Hoca’n─▒nki bir mi? Alt katlar tamamen bo┼č. Sanatç─▒lardan bu festivalde bir ┼čeyler istediler. Verdiler mi, bilmem. Vermezler. Biz parayla sat─▒n al─▒yorduk. Kimse bedava bir ┼čey vermez. Yani k─▒saca, pasif oras─▒.
Belediye Karagöz Sanat Evi’ni kulland─▒─č─▒m─▒z 9 sene zarf─▒nda bir badana yapt─▒r─▒ld─▒, bir de dam─▒ ak─▒yordu, onu aktard─▒lar. Karagöz Evi’ne bir kere h─▒rs─▒z girdi, Allah’tan giren h─▒rs─▒z Karagözden anlam─▒yormu┼č, koleksiyonlar─▒m─▒za da dokunmam─▒┼č. Kendine göre de─čerli ┼čeyler aram─▒┼č. Bu olaydan sonra demir parmakl─▒klar yap─▒ld─▒. UNIMA o zaman masraflar─▒n yar─▒s─▒n─▒ üstlendi. Ses düzeninin masraflar─▒na da kat─▒ld─▒k. Ama art─▒k sadece gösterimizi yap─▒p ç─▒k─▒yoruz. Oran─▒n tasarrufu tamamen belediyede, gece bekçileri ile beraber 6 eleman çal─▒┼č─▒yor. Sanat tarihçi bir han─▒m çal─▒┼čmalar─▒ organize ediyor.
 
-┼×imdi ba┼čka bir soruya geçelim. Gölge oyununun kökeni Çin ve Japonya olarak biliniyor. Oralarla ba─člant─▒n─▒z var m─▒?
-Hay─▒r. Tayland ile ba─člant─▒ kurmak için çok çal─▒┼čt─▒k, ama olmad─▒. Çin’den bir grup gelmi┼čti. 2000 y─▒l─▒nda festival kapsam─▒nda Çin balesi geldi. Ankara’dan kültür ata┼česi de geldi, grupla beraber. Gölge oyunundan haberi yok. Çin’de böyle bir ┼čey oldu─čunu bilmiyor.
 
-Acaba onlar da bizim Karagözü unuttu─čumuz gibi unutmu┼člar m─▒?
-Onlarda gölge oyunu var. Bir grup kurulmu┼č ama devlet yap─▒yor bunu. Halktan kopuk. Biz onlar─▒ Almanya’da izledik. Figürleri 50–60 cm. boyutlar─▒nda, iki ki┼či ta┼č─▒yor. Hintlileri de davet ettik. UNIMA’n─▒n ikinci ba┼čkan─▒ Hindistan da çok zengin biri. 1997 ve 1998 festivallerine onun kanal─▒ ile bir grup davet ettik. Ankara’da tan─▒┼čm─▒┼č olmam─▒za ra─čmen hiç cevap gelmedi.
 
-Bize UNIMA’dan söz eder misiniz?
-UNIMA (Union International de la Mario­netta = Uluslararas─▒ Kukla ve Gölge Oyunlar─▒ Birli─či) ─░lk kez Fransa’da kurulmu┼č, UNESCO’nun katk─▒lar─▒yla, merkez hala oras─▒. Türkiye’de 1991 senesinde Ankara’da kuruldu. Hatta faydas─▒ olur diye aralar─▒na Frans─▒z’la evlenmi┼č bir Türkü de ald─▒lar. Ba┼člang─▒ç çok iyiydi. Metin And ba┼člar─▒ndayd─▒. 2 Temmuz 1997’de Bursa ┼×ubesini açt─▒k. Ben, ┼×evket Günay, Mehmet Örnekal kurucu üyeleriz. Daha sonra Raif Kaplano─člu, Ergin Horasanl─▒, Necdet Hakgüden, Nezaket Özdemir, Ahmet Karaman, Mustafa Noyan, Mehmet Gümü┼č, ─░mre Erten, Ali Meriç ve Selim Gürata kat─▒ld─▒. Ticaret Borsas─▒ bize bir oda tahsis etti. Ba┼čkan R─▒za Ayd─▒n ve Genel Sekreter Nur┼čen Günayd─▒n hemen üye oldular. UNIMA ve festivallere destek verdiler.
 
-Karagöz oynatmak için komple bir sanatç─▒ olmak gerekiyor galiba. Zor bir sanat; yarat─▒c─▒l─▒k gerekiyor, bir tiyatro sanatç─▒s─▒n─▒n ezber yetene─čine sahip olacaks─▒n─▒z ve sesinizi ustal─▒kla kullanabileceksiniz. Di─čer yandan motif çizme ve oynatma ustal─▒─č─▒na sahip olacaks─▒n─▒z, bu da san─▒yorum el sanatlar─▒na giriyor. Bir de Karagöz oynatma kabiliyetiniz olacak. ┼×u anda Karagöz sanatç─▒l─▒─č─▒ aç─▒s─▒ndan Bursa hangi noktada? Siz oyunlarda kulland─▒─č─▒n─▒z tasvirleri kendiniz mi yap─▒yorsunuz?
-Bununüçünü bir arada çok iyi yapan çok iyi bir sanatç─▒ bulmak çok zor. Ben Karagöz tasvirleri yapmaya çal─▒┼č─▒yorum. Tabii Orhan Kurt gibi de─čil. Hele Metin Özlen ile hiç kimse yar─▒┼čamaz. Ben Orhan Kurt’un ve ─░.Hakk─▒ Özömek’in tasvirlerini kullan─▒yorum. Karagöz sanatç─▒s─▒na gelince, geleneksel oyunlar, dünyada de─či┼čtirilmiyor. Geli┼čtiriliyor ama de─či┼čtirilmiyor. Biz de öyle de─čil. Türklerde bir adet var; “Hemen biz bunu modernle┼čtirelim” diyorlar. Karagöz’ün dili böyle, kendi ┼čöyle, ba┼čl─▒yorlar ele┼čtiriye. Bizde böyle bir rahats─▒zl─▒k var. Tabii öyle olacak, biz bir e─člence kültürünü ya┼čat─▒yoruz. Gölge oyunlar─▒, M─▒s─▒r’da, Amerika’da, Endonezya’da, Tayland’da hep geleneksel biçimde oynat─▒l─▒yor, ayn─▒ ┼čekilde. De─či┼čtirmiyorlar. Bizimkiler ç─▒k─▒p gitar çal─▒yor. Sen git gitar konseri ver istiyorsan. Ama Karagöz’ün özgün müzi─či var. Karagöz sanatç─▒s─▒ önce kültürlü olacak, sanata sayg─▒l─▒ olacak. Bak─▒n benim resmim kuvvetli de─čil. Vaktim de yok figür yapmaya. Ama ─░smail Hakk─▒ arkada┼č─▒m─▒z var, ─░smail Hakk─▒ Özömek, çok ba┼čar─▒l─▒, ressam çünkü.
 
-Karagözün bir de teorik emekçileri var. Metin And, Sabri Esat Siyavu┼čgil, Nurettin Sevin, Selim Nusret Gerçek, Cevdet Kudret Solok. Bunlardan hiç biri Karagöz sanatç─▒s─▒ de─čil ama ara┼čt─▒rmalar─▒ ve yazd─▒klar─▒ eserlerle Karagöze çok katk─▒da bulunmu┼člar. Benim dikkatimi çeken bir de Karagöz’ü profesyonel olarak ya┼čayan Karagöz sanatç─▒lar─▒ var, sizin gibi. Ama bunlar pek yazm─▒yor, an─▒lar─▒n─▒ bile. Bir kaç makale, röportaj var o kadar. Tekni─čini bile yazanlar teorisyen Mesela Mustafa Mutlu Karagöz sanatç─▒s─▒ m─▒d─▒r? Bütün seminerlere kat─▒lan, bildiriler veren o. Son zamanlarda Ünver Oral bir ç─▒k─▒┼č yapt─▒, yaz─▒yor. Hakk─▒n─▒ vermek laz─▒m. Teorisyenler ve profesyoneller, böyle bir payla┼č─▒m m─▒ var?
-Bence bunun sebebi ┼ču; yardaklar ustas─▒ndan bir ┼čeyler ö─črenebilmek için çok çabal─▒yor. Usta bir ┼čey vermiyor, siz kapacaks─▒n─▒z. Hatalar─▒n─▒z─▒ söylemiyor. Enteresan bu bir k─▒skançl─▒k m─▒d─▒r? Mustafa Mutlu devlet tiyatrosu sanatç─▒s─▒, yaln─▒z tekni─či zay─▒f. Biz bekliyoruz. Neden devlet sahip ç─▒km─▒yor, üniversite sahip ç─▒km─▒yor diye ┼čikâyet ediyoruz. Neticede bu bir halk kültürü. Ama anla┼č─▒l─▒yor ki bizim de yazmam─▒z laz─▒m. Benim ┼ču an i┼člerim pek elvermiyor ama in┼čallah yazaca─č─▒m.
 
-Belki Karagöz insanlar─▒ geçindirecek boyutta bir u─čra┼č de─čil. San─▒r─▒m onun da etkisi var. Akademik boyutta Karagöz’e sahip ç─▒kan bir tek Metin And var. Belki de eserleri nedeniyle Türkiye’de Karagöz denilince o akla geliyor.
-Hay─▒r o da ┼čimdi b─▒rakt─▒. Art─▒k hiç ilgilenmiyor. Kaç kere Bursa’ya davet ettik. Cevap bile vermiyor. Görünü┼čte ilgileniyor gibi. Ama alt─▒ defa festivale, seminere davet ettik, cevap bile vermedi. UNIMA’y─▒ da b─▒rakt─▒. Figür koleksiyonunu da biliyorsunuz belediyeye satt─▒. Küskün yahut ┼čimdilerde illüzyona merak sard─▒.
 
-┼×ehrimizde Karagöz’ü temsil eden, Çekirge’deki Karagöz an─▒t─▒ bulunuyor. Hemen kar┼č─▒s─▒nda Karagöz Müzesi. Bunlar çok yeni, Cumhuriyet dönemi eserleri. Sizin eskilerden hat─▒rlad─▒─č─▒n─▒z, Karagöz’ün maddi varl─▒─č─▒ ile ilgili bir tak─▒m eserler var m─▒yd─▒ Bursa’da?
-─░sterseniz önce an─▒tlardan söz edeyim. Bizim çocuklu─čumuzdaki Karagöz an─▒t─▒ çok farkl─▒yd─▒. ┼×imdiki an─▒t─▒n bulundu─ču yerdeydi. Ama onun figürleri saçtan kesilmi┼čti, üzeri boyal─▒yd─▒. Bu an─▒t bile Karagöz’ün Bursal─▒ oldu─čunu anlatmaya yetiyor. Bizden öncekiler bunu böyle dü┼čündükleri, kabullendikleri ve sahip ç─▒kt─▒klar─▒ için bu an─▒t─▒ yapm─▒┼člar. Koza Han─▒n içinde Sait Ete vard─▒, ipekçiydi. Ete Mensucat’─▒n sahibi ve babam─▒n arkada┼č─▒yd─▒. Babam i┼čyerine Karagöz ad─▒n─▒ al─▒nca, bir gün o anlatm─▒┼čt─▒. 1934–35 y─▒llar─▒nda yukar─▒da anlatt─▒─č─▒m, Bursa’da Karagöz An─▒t─▒’n─▒ yapt─▒rmak için bir komite kurulmu┼č. ┼×imdiki an─▒t 1981 y─▒l─▒nda belediyemizin iste─čiyle Uluda─č Üniversitesinden Gönül Ak─▒nc─▒ taraf─▒ndan yeniden seramik olarak yap─▒ld─▒. Karagöz Müzesi ile bir bütünlük olu┼čturuyor. Bu yüzden Belediye ba┼čkan─▒m─▒z Erdem Bey’in yer seçimi ve eski trafo binas─▒n─▒ Karagöz Müzesi olarak de─čerlendirmesi çok isabetli.

-┼×imdiki an─▒t─▒n bulundu─ču yer, Karagöz’ün mezar─▒n─▒n da bulundu─ču yer de─čil mi? An─▒t─▒n arkas─▒nda saklanm─▒┼č gibi, Karagöz, Hacivat ve ┼×eyh Kü┼čteri’ye ait üç mezar var. Çok eski seyyahlar─▒n kitaplar─▒nda anlat─▒ld─▒─č─▒na göre Karagöz’ün mezar─▒ olarak tarif ettikleri yer de ayn─▒ yer.
-Orada bulundu─ču söyleniyor.
-Hacivat’─▒n mezar─▒ nerede?

Hayali ┼×inasi Çelikkol Karagöz Perdesinde sanat─▒n─▒ icra ederken
-Bir efsaneye göre, ┼čimdiki Ankara yolunda Hacivat Han─▒’n─▒n bulundu─ču yerde. Ayn─▒ yerde Hacivat Köprüsü de bulunuyordu. Hacivat Köprüsü’nün yan─▒nda bir benzin istasyonu vard─▒, o da kapand─▒ ┼čimdi. Efsaneye göre, kaçt─▒ktan sonra Hacivat’─▒ o handa yakalam─▒┼člar. Sol tarafta da bir tek servi a─čac─▒ vard─▒. Boynunu orada vur­mu┼člar ve gömmü┼čler. Oradaki mezardan ┼čimdi bir tek servi a─čac─▒ var. O da kaybolursa hiç bir ┼čey kalmayacak. Di─čer bir efsane, Bursa’dan kaç─▒p Mekke’ye gitti─či ┼čeklindedir. Fakat ben o Ankara yolundaki Hacivat Köprüsü’nün bo┼č yere Hacivat Köprüsü olmad─▒─č─▒na inan─▒yorum.

 
-Bir de Hükümet Caddesi ya da Büyük Cadde dedikleri yerde, yani ┼čimdiki Atatürk Caddesi’nde bir mezar ta┼č─▒ oldu─ču, hatta Yunanl─▒ i┼čgal subay─▒n─▒n i┼čgal s─▒ras─▒nda mezar ta┼č─▒n─▒ k─▒rd─▒─č─▒ konusunda de─či┼čik kaynaklarda bir tak─▒m rivayetler var. Böyle bir mezar ta┼č─▒ hat─▒rl─▒yor musunuz? Kime aitti?
-Sizin söyledi─činiz san─▒yorum ┼×eyh Kü┼čteri’­nin mezar─▒. Çünkü ┼×eyh Kü┼čteri’nin mezar─▒ Atatürk Caddesi’nde idi. Bugünkü Tayyare Kültür Merkezi’nin tam kar┼č─▒s─▒nda. Hatta biz küçükken bir ak┼čam sinema seyrettik Atatürk Caddesi’nde. Belediye sinema kurmu┼čtu. Belediye binas─▒n─▒n bulundu─ču tarafta seyirciler oturur, yolun kar┼č─▒s─▒nda perde kurulurdu. Y─▒l 1954, trafik yoktu o zaman. Ah┼čap üç katl─▒ bir ev vard─▒ tam orada. Evin bahçe duvar─▒ gibi bir yerde, bahçe duvar─▒nda demir parmakl─▒kl─▒ bir pencere vard─▒. Oraya mum dikerlerdi. Parmakl─▒kl─▒ cam─▒n üzerinde bir mezar ta┼č─▒ vard─▒. Cam─▒n üzerinde eski yaz─▒ ile bir levha vard─▒. O zaman ben 7–8 ya┼člar─▒ndayd─▒m. Acaba ne var diye hem merak eder, hem korkard─▒k. Onun yan─▒nda ┼×ehir Lokantas─▒ ve Kafkas Pastanesi vard─▒. Bütün bunlar 1960’larda y─▒k─▒ld─▒.
 
-Peki, bu mezar ta┼č─▒n─▒n nerede oldu─ču konusunda bir bilginiz var m─▒?
-Belediye kald─▒rm─▒┼č. Daha sonra müzeye teslim etmi┼čler. Muradiye’de mezar ta┼člar─▒n─▒n aras─▒nda diye biliyorum. Muradiye’de böyle toplanm─▒┼č bir sürü mezar ta┼č─▒ varm─▒┼č, onlar─▒ aras─▒nda. Aransa bulunur, uzmanlar─▒n bakmas─▒ laz─▒m. Yunanl─▒ komutan─▒n k─▒rd─▒─č─▒ mezar ta┼č─▒na gelince, bence o Karagöz’ün mezar ta┼č─▒. Çünkü Karagöz’ün mezar ta┼č─▒n─▒n ön taraf─▒ düz, arkas─▒ ovaldir. ┼×u anda da Türk ─░slam Eserleri Müzesi’nde duruyor, bir parças─▒ da k─▒r─▒k. Kö┼česi. Tam söyledi─činize uyuyor. Yunanl─▒ komutan─▒n k─▒rd─▒─č─▒ ta┼č o olabilir.
 
-Siz Karagöz’le ailece ilgileniyorsunuz. Bu payla┼č─▒m ve dayan─▒┼čma çok ho┼č.
-Evet bizim “Bursa Karagöz Tiyatrosu” bir aile toplulu─ču. Zaten bütün Karagöz tiyatrolar─▒ aile tiyatrosudur. Han─▒m─▒m bu konuda bana çok destek oldu. Hala benim yardakl─▒─č─▒m─▒ yap─▒yor. Her i┼čini b─▒rak─▒r, di─čer han─▒mlar gibi güne gitmez, Karagöz oynatmaya gelir. O─člum da merakl─▒d─▒r. Bu konularda yazar, çizer, foto─čraf i┼člerimizi kendisi üstlenmi┼čtir. ─░ngilizce bölümünü bitirdi─či için yabanc─▒lara oynad─▒─č─▒m─▒z oyunlarda oyun öncesi turistlere bilgi verir. UNIMA uluslar aras─▒ bir dernek oldu─ču için bizim d─▒┼č yaz─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒, bir de festival zaman─▒ d─▒┼č ülkelerden gelen konuklarla ileti┼čimimizi sa─člar. Bu nedenle, en iyi yard─▒mc─▒lar─▒m o─člum U─čur ve han─▒m─▒m Aysel’dir. K─▒z─▒m Aysun da yard─▒mc─▒ olur. Hatta onunla, Finlandiya’da Oulu’ya bir yurt d─▒┼č─▒ gezisine bile gitmi┼čtik. Dört seminer düzenledik hepsine kat─▒ld─▒lar. Ayr─▒ca, ─░brahim Koca, karde┼čim ┼×enol, Ahmet Karakman, Ahmet Ayd─▒n, Özkan Ferit, Ergin Çetindir, Cüneyt Poyraz, Seçkin Güne┼č, Esat Ta┼čatmanlar. Hepsi bu sanata gönül verenler.
E┼čimin annesi ile benim annem ayn─▒ köyden. ─░kisi de Polos köyünden. Dedelerimiz ise Berber Ahmet ve Coco Bayram Serez-Menlik-Belitsal’­dan. E┼čimin, önce abisi ile tan─▒┼čt─▒m. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ gidip gelmeler oldu. Arada bir sempati do─čdu. Böylece 1969 y─▒l─▒nda evlendik. Askerli─čimi yaparken 6 ayl─▒k piyade e─čitiminden sonra Babaeski’yi çektim. E┼čimin memleketine yak─▒n. Askere e┼čimle beraber gittik. Ev tuttuk, Babaeski’den. Böylece onun memleketini de yak─▒ndan tan─▒ma imkân─▒m do─čdu. Polos’a falan gittik.
 
- Yani e┼činiz asker arkada┼č─▒n─▒z, ayn─▒ zamanda.
-Evet her zaman yan─▒mda oldu. Her konuda bana destek olmu┼čtur. Karagöz konusunda da bana yard─▒m eder misin, demedim. Kendili─činden onu yan─▒mda buldum. Karagöz evinde biz 9 sene kald─▒k. Belediye o dönemde hiçbir masraf yapmad─▒. Temizli─či, te┼črifat─▒, gösterilerin organizasyonunu tamamen üstlenmi┼čtik. Mesela oyun biterdi hep beraber temizlik yapard─▒k. Her gelen misafire mutlaka çay ikram ederdik. E┼čimin bu konuda büyük deste─či vard─▒r.
 
-┼×imdi ba┼čka bir konuya geçmek istiyorum. Yunanl─▒lar─▒n Karagöz’ü bizden al─▒p taklit ettikleri ve bunun ötesinde sahiplendikleri yolunda yayg─▒n iddialar var. Bu iddiada bulunan ara┼čt─▒rmac─▒lardan biri de Metin And hoca. Gölge oyunu Karagöz’le ba┼člamad─▒ elbet. Çin’de, Japonya’da, Hindistan’­da ve eski Türklerde gölge oyunu oldu─ču biliniyor. Karagöz’ü ancak ┼×eyh Kü┼čteri ile ba┼člatabiliriz. Daha önce sayd─▒─č─▒m─▒z gölge oyunu karakterleri ile Karagöz aras─▒nda bir benzerlik de görünmüyor. Ama Yunanistan’da oynat─▒lan Karagöz’le bizim Karagöz’ün benze┼čen yanlar─▒ çok. Yunan Karagözünü de izleyen bir Karagöz sanatç─▒s─▒ olarak bu konuda yorum yapar m─▒s─▒n─▒z?
-Tipleme olarak Karagöz’leri bizimkine benzemiyor. Hacivatlar─▒ da öyle. Apayr─▒ bir figür. Hatta kolu çok uzun. ─░simleri benziyor ama. Tabii bizden etkilenmemi┼č olmalar─▒ mümkün de─čil, Türkler 350 sene Atina’da, 450 sene Selanik’te kald─▒. Biz de Bursa’ya 1912’de Selanik’ten geldik
 
-Peki bu sahiplenme midir sizce, yoksa etkilenme mi?
-Etkilenmedir. Sahiplenme de─čil. Onlar hiç bizim gibi dü┼čünmüyorlar. Çünkü Spatharis’in müzesinde ba┼čka milletlerin gölge oyunu sanatç─▒lar─▒ ile kar┼č─▒la┼čt─▒k. Hollandal─▒, Endonezyal─▒ ve Taylandl─▒. Onlar Karagöz’ü nerden ö─črendi─čini sordular. “Dedemden” dedi. Dedesinin nereli oldu─čunu sordum. Ön Asyal─▒ oldu─čunu söyledi. Ön Asya dedi─či yer ─░zmir’mi┼č. Baz─▒ benzer tipler oldu─ču do─čru. Pa┼ča var, pa┼čan─▒n k─▒z─▒ var. Tuzsuz Deli Bekir kar┼č─▒l─▒─č─▒, Baba Yorgo var. Ancak bizden önemli bir fark─▒ var. Onlar kendilerini yeniliyorlar. Yeni figürlerle geleneksel figürler bir arada.

-Yunanl─▒lar Karagöz’ün Türk kökenli oldu─čunu kabul ediyorlar m─▒? Bizim ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒m─▒z, Türk gölge oyununun as─▒l kökeninin Orta Asya’dan kaynakland─▒─č─▒n─▒, Çin Tayland, Endonezya ve Hindistan oyunlar─▒ndan etkilendi─čini, ama Karagöz’e gelindi─či andan itibaren özgün bir kimli─či oldu─čunu söylüyorlar. Türkçede gölge oyunun de─či┼čik adlar─▒ var. Z─▒lli Hayal, Chadar Hayal, Hayal-i Z─▒ll, Hayal Gölgesi gibi. Ama Karagözden sonra bunlar pek kullan─▒lm─▒yor. ┼×imdi ise hiç kullan─▒lm─▒yor. Yunanistan’da nas─▒l bir tarihçe ileri sürülüyor biliyor musunuz?

Çekirge caddesi üzerinde Karagöz Müzesi önünde UN─░MA Bursa ┼×ubesi üyeleri
-Yunanistan’da Karagözün ad─▒ Karagiozis. Jason Melissinos’un dedi─čine göre, Karagöz Adriyatik kökenliymi┼č. Spatharis de Karagözün Ön Asya’dan geldi─čini söyledi. Bir de rivayet var kitaplarda. ─░stanbullu bir Rum Vrahalis, Pire Liman─▒’nda i┼čsiz kalm─▒┼č. Yan─▒nda da Karagöz figürleri varm─▒┼č, bir kahveye ya da meydana perde kurmu┼č oynatm─▒┼č, denir. Bu pornografik bir Karagözmü┼č. Sonra, Pattasl─▒ Mimarosla yeni bir Karagöz yaratm─▒┼člar. Geçen yüzy─▒ldan önce Yunanistan’da Karagöz diye bir ┼čey bilinmiyor. Bizden etkilenmemeleri mümkün de─čil. Yunanistan’dan sonra mesela ─░talya’da yok. Fakat ben buna sahiplenme demiyorum. Bunu bizim medyam─▒z söylüyor. 1995’deki festivalde Özbekistan da kukla oyunlar─▒n─▒n bir bölümünde gölge oyunu oynatt─▒. Etkilenebilir, oynatabilir.

 
-Say─▒n Çelikkol, biliyoruz ki Karagözün çok eskilerden intikal eden belli metinleri var. Ancak Karagöz sanatç─▒s─▒ bunlara birebir uymak zorunda de─čil. Zaman zaman kendi yarat─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ kullanabilir ve oyuna ilaveler yapabilir. Bu esneklik Karagöz’ü zaman zaman siyasi bir mizah arac─▒ haline getirmi┼č. Yine Yunanistan diyece─čim. Orada Karagöz siyasi mizah malzemesi olarak kullan─▒labiliyor. Bizde de 1908’den itibaren yay─▒mlanan “Karagöz” isimli siyasi içerikli bir mizah gazetesi var. Bir de erotik Karagöz var. Bu konularda neler söyleyebilir siniz?
-Ben Türkiye’de Karagöz’ün siyasi mizah arac─▒ olarak kullan─▒ld─▒─č─▒na inanm─▒yorum. E─čer padi┼čah─▒ ele┼čtirseydi zaten ya┼čamazd─▒, yasaklan─▒rd─▒. Bir kez geçen yüzy─▒lda ┼čeyhülislam─▒n pornografik Karagöz’ü yasaklad─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Onlar─▒ Galata’da oynat─▒yorlarm─▒┼č. Bence o yönü de pek kullan─▒lmad─▒, geli┼čmedi. Ama Yunanistan’da farkl─▒. Orada günümüzde bile yayg─▒n. Karaman­lis’in, Papandreu’nun ve di─čer siyasetçilerin figürleri var.
 
-Kendiniz oyun üretiyor musunuz?
-Benim ┼čimdilik buna vaktim yok, böyle bir çal─▒┼čmam olmad─▒. Ama eski oyunlar─▒n kaybolmamas─▒ için çaba göstermek gerek. Bunlar─▒ da ayakta tutmak gerekiyor diye dü┼čünüyorum. Hem eski oyunlar─▒n unutulmamas─▒, hem de yeni oyunlar üretilmesi gerekiyor. Mesela bir Alpay Ekler iyi, hem de orta oyunu var. Bursa’ya ortaoyunu grubunu da getirdi. Adana’da bir Haz─▒m K─▒sakürek var. O da merakl─▒ kukla oynat─▒yor.
 
- Bursa’da art─▒k birçok Karagöz sanatç─▒s─▒ gösteri yap─▒yor. Neredeyse bir sektör haline geldi diyebiliriz san─▒r─▒m. Bunlar─▒n birço─ču da sizin kurslar─▒n─▒zdan yeti┼čti. Gerçi modernizasyon çal─▒┼č­malar─▒ndan memnun olmad─▒─č─▒n─▒z─▒ belirttiniz ama, ben genel de─čerlendirmenizi almak istiyorum?
-Modernizasyon çal─▒┼čmalar─▒n─▒ olumlu de─čerlendirmiyorum. Asl─▒na sayg─▒ göstermek gerek. Mesela bir arkada┼č─▒m─▒z var, Ufuk Durmaz. Devlet tiyatrosunda figüranl─▒k falan yapan bir guruptur. Onlar Karagöz oynatmaya kalkt─▒lar. Bir gün bize geldiler. Buyurun dedik. Yeterince iyi de─čil, ama olsun, aram─▒zda yeti┼čtiler. Bir arkada┼č var. Canl─▒ Karagöz diyor. Canl─▒ Karagöz diye bir ┼čey yok. Bu orta oyunudur. Biz UNIMA’ya ba┼čvurular─▒n hepsini kabul ediyoruz. Neden? Buradan bir denetim olsun diye. Bursa’da durum pek iyi de─čil, ama kötü de de─čil. Derne─čin kuvvetli olmas─▒ laz─▒m. UNIMA 1991 y─▒l─▒nda kuruldu. Biz Bursa ┼×ubesini 2 Ocak 1997’de kurduk. Karagöz oynat─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒n kalitesini yükseltmek için 1994 ve 1995 y─▒llar─▒nda “Karagöz Ç─▒rakl─▒k E─čitim Semineri” yapt─▒k. Amac─▒m─▒z usta oynat─▒c─▒lar yeti┼čtirmek. Seminerler sonraki y─▒llarda devam etti.
 
-Bursa geleneksel kültürü içinde Karagöz’ün önemli bir yeri var. Karagöz Bursa ile birlikte an─▒l─▒yor. Bursa’n─▒n Karagöz kültürünü yeterince de─čerlendirebildi─čini ve bu kültürel zenginli─či ekonomiye tahvil etti─čini dü┼čünüyor musunuz?
-Bursa Karagöz’ü bence de─čerlendiremiyor. Sadece lafta kal─▒yor. Mesela ┼čimdi. ─░pek yolu film festivali düzenleniyor. Ödül simgesi olarak Karagöz’ün kolsuz bir heykel figürünü yapt─▒rm─▒┼člar, Oscar gibi, onu veriyorlar. Neden kolsuz. Ben UNIMA temsilcisi olarak üzüldüm. ─░lla ki Oscar’a benzemesi gerekmiyor. Karagöz’ün kollar─▒ var. Biz Karagöz’ü sadece hayalde kullan─▒yoruz. Karagöz bizimdir. Film festivalinde verelim. Folklor festivalinde verelim. Folklor gurubuna ad─▒n─▒ verelim. Ama daha derinli─čine inmeyelim. Ama Yunanl─▒lar bir ┼čey yapt─▒ m─▒? Oooo Yunanl─▒lar Karagöz’ü sahiplendi diye haydi bir vaveyla! Hâlbuki Yunanl─▒lar─▒n oynatt─▒─č─▒ ne Karagöz, ne Hacivat. Kendilerine göre bir ┼čey olu┼čturmu┼člar. Bizden izler yok mu? Var. Ama bizimkinin ayn─▒s─▒ de─čil.
-Bursa’n─▒n Karagöz’ü de─čerlendirebilmesi için neler önerirsiniz?
-Her ┼čeyden önce, bro┼čürler olmal─▒. Ke┼čke kitaplar da olsa, ama ┼čimdilik öncelik tan─▒tmak. Ama ben yapt─▒m oldu de─čil. Ben haz─▒rlad─▒m oldu de─čil. Biz de bir hata var. Birisi ç─▒k─▒yor, hemen ben yapt─▒m diyor. Tamam yapt─▒n ama. Çok yetersiz kitaplar ç─▒k─▒yor. Yaz─▒k, zaman ve para israf─▒. Yeterince ara┼čt─▒r─▒lm─▒yor. Denetlenmiyor. Dikkat edilmiyor. D─▒┼čar─▒dan gelen her gurubu, program─▒nda vard─▒r, yoktur, Karagöz Müzesine yönlendiremezsin, ama büyük otellerde salonlar─▒n bir kö┼česinde Karagöz tan─▒t─▒m─▒ olmas─▒ laz─▒m. Bu bizim kentsel özelli─čimiz. ─░steyen turist seyretsin. Mesela folklor olsun. Ama Bursa Folkloru olsun. Böyle ┼čeyler yap─▒labilir. Bu arada bir stantta otantik giysiler, figürler, kestane ┼čekeri, havlu, Bursa’n─▒n nesi varsa sat─▒┼ča sunars─▒n. Biz bu sene Mahfel Sanat Galerisi’nde ┼×ubat-Aral─▒k 2007 tarihleri aras─▒nda 90 gösteri yapt─▒k. Bunlar─▒n içinde 14 Alman turist grubu vard─▒. Yabanc─▒ gruplar için acentalar zaten önceden ba┼čvuruyorlar. Biz falanca gün, falanca saat gelece─čiz, diye. Çok önceden program yap─▒yorlar. Üstelik ön bilgili geliyorlar. Karagöz’ün ne oldu─čunu biliyorlar. Biz bunlar─▒ yapal─▒m, ama yava┼č yava┼č, otursun her ┼čey yerli yerine. Öyle, çarçabuk de─čil. Programl─▒ ve düzenli gitsin. ─░stikrarl─▒ olsun. Okullarla da program yapal─▒m. Çocuklar─▒m─▒z kendi kültürünü tan─▒s─▒n. Önce ö─čretmenlere tan─▒tal─▒m. Onlar da bilinçsiz. Çocuklara ödev veriyorlar. Burnundan getiriyorlar. ”Karagöz yap─▒n getirin,” demi┼čler. Neyle yapacak çocuk. Koskoca insanlar o figürleri yapmay─▒ ö─črenmek için seminerlere kat─▒l─▒yor. Yap getir, diyorlar. Çocuklar bize geliyor. Ne yapal─▒m diye. Önce Karagöz Müzesine getir, gezdir. Bir oyun seyretsin. Sonra otursun çocuk resmini çizsin, mesela.
 
-Uluslar─▒n kültür yaratma, gayreti yan─▒nda bizim var olan─▒n k─▒ymetini bilmeyi┼čimiz, heba edi┼čimiz hakk─▒nda neler diyeceksiniz?
-Kültürel de─čerlerimizin tümüne kar┼č─▒ bir umursamazl─▒k var. ┼×ehir ya┼čam─▒, kom┼čuluk ili┼čkilerimizin kaybolmas─▒, merkezden uzakla┼č─▒p, Be┼čevler, ─░hsaniye gibi yerlere ta┼č─▒nmam─▒z. kent kültürümüzün yok olmas─▒na neden oldu. ┼×ehrin büyümesi çok olumsuz etkiledi. Bu ┼čehrin daha fazla büyümeye ihtiyac─▒ yok. Benim görü┼čüm böyle. E┼čimizi, dostumuzu, kom┼čumuzu kaybettik. Geleneklerimizi kaybettik.
 
-Sizin bir de Halk Kültürü çal─▒┼čmalar─▒n─▒z var. Karagöz Sanat Evi’ndeki serginizden de söz etmi┼čtiniz. Bu merak nerden kaynaklan─▒yor?
-Bana babamdan kald─▒. Daha 1963’lü y─▒llarda da─č köylerinden babama bir ┼čeyler getiriyorlard─▒. Babam da al─▒yordu. Babama “Ne yap─▒yorsun Rafet, ne yapacaks─▒n bunlar─▒” diyorlard─▒. Babam el i┼člemelerine merakl─▒yd─▒. Bursa çevreleri, ya─čl─▒klar─▒ geliyordu. Babam onlar─▒ al─▒rken, ba┼čkalar─▒ karpuz lambalar al─▒yordu. Porselen, seramik lambalar. Tabaklar, fincanlar al─▒yorlard─▒. Babam da el i┼člerini al─▒yordu. Bu tav─▒r ben de yer etti. Sonra bakt─▒m da─č köylerinden çok ┼čeyler gelme─če ba┼člad─▒. Folklorcular bunlar─▒ giyme─če ba┼člad─▒. Ben de iyilerini elemeye ba┼člad─▒m, ay─▒rd─▒m. Sonra, Rumeli’den gelen göçmenlerin e┼čyalar─▒ndan da ay─▒rma─ča ba┼člad─▒m. 1989’da bir patlama oldu. Bulgaristan’dan göçmenler geldi. Bu defa da Bulgaristan Türklerinin k─▒yafetlerini toplamaya ba┼člad─▒m. Büyük bir koleksiyon olu┼čtu. Ama bugün bu koleksiyonun k─▒ymetini bilen yok. Karagöz evinde bunlar─▒ da sergiliyorduk. O zaman Kültür, Sanat ve Turizm Vakf─▒na ba─čl─▒yd─▒. Say─▒n Ekrem Bar─▒┼č─▒k’a söyledik. Sergiyi düzenledik. Çok be─čendi. Bana, “Ben seni ba┼čka dü┼čünmü┼čtüm. Bunlar çok güzel ┼čeyler, beni mahcup ettin” dedi. Çok yere ba┼čvurdum, Ticaret Odas─▒na, Borsa’ya, Osmangazi Belediyesine gittim. Bu k─▒yafetler için, Karagöz için 70–80 tane sunum dosyas─▒ haz─▒rlad─▒m, da─č─▒tt─▒m. Gazetecilere verdim. Bu koleksiyonlar Bursa içim büyük de─čerdir, ama umursamad─▒lar. Art─▒k vazgeçtim.
 
-Son bir soru sormak istiyorum. Hadi bugün yeniden ba┼člayal─▒m deseler. Yine bu yola girer misiniz?
-Ben yine ba┼člar─▒m. Ba┼člar─▒m ama ailem bu yüzden çok s─▒k─▒nt─▒ çekti. B─▒kt─▒lar. Beni yine yaln─▒z b─▒rakmazlar, uyarlar bana, biliyorum ama istemezler asl─▒nda. Bak─▒n benim arabam yok, Karagöz figürleri koleksiyonum var. Sadece Karagöz de─čil, halk k─▒yafetleri koleksiyonu da var. Bursa’da kültürümüzü yans─▒tan müzelerin ço─čalmas─▒ laz─▒m. Bak─▒n sadece turistleri dü┼čünmeyin. Bursa’ya bir sürü yabanc─▒ i┼č adam─▒ geliyor. Bilimsel toplant─▒lar yap─▒l─▒yor. Bunlara kültür program─▒ düzenlenecek. Nereye götüreceklerini bilmiyorlar. Bunlar─▒n planlanmas─▒ laz─▒m.
 
- Galas─▒ da Bursa’da yap─▒lan Ezel Akay’─▒n Karagöz filmini izlediniz mi?
-─░zledim iyi bir çal─▒┼čma. Ezel Akay, Bursa’l─▒ bir sanatç─▒ zaten. Kültür Bakanl─▒─č─▒ da destek verdi. Böyle bir çal─▒┼čma bir daha kolay kolay yap─▒lmaz. Baz─▒ ┼čeyler var ama bu sanatç─▒n─▒n bak─▒┼č aç─▒s─▒ sayg─▒ duymak gerek. Zaten yönetmen de aç─▒klama yapm─▒┼čt─▒; “Bu bir belgesel de─čil” diye. Karagözün de─či┼čik bir yan─▒n─▒ gördük. Orada öyle bir hava estirildi ki, sanki sultan ba┼člar─▒n─▒ vurdurmad─▒ gibi. Bize böyle anlat─▒lmam─▒┼čt─▒. Ama ben size daha önce de söylemi┼čtim, sultan insanlar çok konu┼čtu diye ba┼člar─▒n─▒ vurdurmaz. Hele cami in┼čaat─▒nda çal─▒┼čan insanlar─▒n kafalar─▒n─▒ hiç vurdurmaz. Karagözün bir entrikaya kurban gitti─čini ö─črendik.
 
- Karagöz hakk─▒nda san─▒r─▒m merak edilen tüm sorulara yan─▒t bulduk. Karagöze verdi─činiz emek için ayr─▒ca te┼čekkür ederim
-Ben te┼čekkür ederim
 
Röportaj: Nezaket Özdemir
Cumhuriyet Çocuklar─▒n─▒n Diliyle "Bursa'n─▒n An─▒sal Tarihi" kitab─▒ndan / 2008
Sentez Yay─▒nc─▒l─▒k


Karag÷z Turizm Seyahat Acentasř
Eski Aynalř ăar■ř No: 4 16020 Kapalřšar■ř Bursa  - TŘrkiye  
Tel / Fax :  +90 224 220 53 50  - +90 224 221 87 27 - +90 224 223 85 83 
travel@karagoztravel.com

2014 Karag÷z Travel. TŘm Haklarř Saklřdřr.