Bursa

Kentin Kurulus Tarihi : M.Ö.3.Yüzyil

Kentin Kuruculari : Bithynialilar ve Prusias Kentin ilk Adi : Prusa

Kentin Yunan isgalinden Kurtulusu : 11 Eylül 1922

Kentin Türklere Gecisi ve Osmanli imparatorlugu'nun Baskenti Olusu : 1326 (Orhan Bey zamanında)

Şehir Nüfusu: Osmangazi 531.353  52.859 Yildirim 424.120  1.137 Nilüfer  99.323  36.107 TOPLAM 1.054.796

* Merkez Köyler ve ilçeler ile Birlikte Toplam il Nüfusu : 1.946.327 (DiE Bursa) (2003 öncesi rakamlar)

Şehrin Tarihi

Arastirmalar sonucunda Bursa ve civarinda M.Ö. 4000'li yillardan itibaren cesitli yerlesimlerin oldugu saptanmistir. Fakat yöreye ait kesin bilgiler M.Ö. 700'lere dayanmaktadir. Homeros bölgeden Mysia olarak söz etmektedir. Günümüzde Bursa yöresinde Mysia yerlesmelerini animsatan iki köy bulunmaktadir: Misi (Gümüstepe) ve Misebolu. Tarihi cografyada bölgeye Phrygia da denilmektedir. M.Ö. 700'lerde Skyth'lerden kaçan Kimmer'lerin Phrygia devletini yiktiklari bilinmektedir.Bursa adi, bu sehri kuran Bithynia Krali Prusias'dan gelmektedir. M.Ö. 7.yy'da bu bölgeye göc eden Bityn'ler buraya Bithynia adini verirler.M.Ö. 185'te Kartaca'nin yetistirdigi büyük generallerden Hannibal'in Kral I. Prusias'a Prusias ve Olympus kentinin kurulmasini örgütledigi bilinmektedir. Prusias adi zamanla Prusa, sonra da Bursa'ya dönüsmüstür.

Bursa M.S. 385-1326 yillari arasinda ise Bizans dönemini yasamistir. M.S. 555'lerde bölgede ipek üretimine baslanmis ve dogal sicak sulu kaplicalarin üretilmesi ile küçük bir kaplica kenti kurulmustur.Prusa (Bursa) 1204-1261 yillari arasinda Nikaia (iznik)'a bagli, genelde kale içinde kalmis, fazla büyüyememistir. Selçuk imparatorlugu'nun zayiflayip dagilmaya baslamasiyla kurulan Anadolu Beylikleri icinde zamanla gelisen Osmanli Beyligi cevredeki Tekfur'larin arazilerini de alarak güclenmistir. Bursa 1307 yilinda Osman Bey tarafindan kusatilmis, uzun süren kusatmadan sonra 6 Nisan 1326 da Osman Bey'in oglu Orhan Bey kenti zaptetmistir. 1335 yilinda baskent Bursa'ya tasinmis ve kentte büyük imar hareketleri yasanmistir.Osmanlilar Bursa'yi aldiklarinda kent sadece hisar icinden ibaretken Orhan Gazi sehri hisarin disina cikararak Orhan Gazi Külliyesini kurdurtmustur. Surlar disinda mevcut yerlesmeye yakin, hakim noktalarda cami ,hamam, imarethane, darüssifa, medrese gibi kamu yapilari insa edilerek bu külliyelerin cevrelerinde konut alanlari yaratilmis ve böylece bir yerlesme gelenegi baslamistir. I. Murad Hüdavendigar zamaninda (1363) baskent Edirne'ye tasinmistir. II. Fatih Mehmed'in istanbul'u fethetmesinden sonra ise Bursa'nin faal rolü son bulmus ve yönetim merkezi niteligini kaybetmistir.Tanzimat sonrasi dönemde Hüdavendigar Vilayeti merkezligi yapan Bursa'ya 1900'lü yillarin basinda Bilecik, Kütahya, Karesi (Balikesir), Karahisar (Afyon) sancaklari bagli bulunmaktaydi. Milli mücadele dönemlerinde  cesitli ayaklanmalarin yasandigi Bursa, 8 Temmuz 1920'de Yunanlilarca isgal edilmis; 30  Agustos savasindan sonra Türk birliklerince geri alinmistir.Bursa'da Roma ve Bizans Dönemlerinden günümüze ulasabilmis yapi yoktur. Eski kenti çevreleyen surlarin ilk olarak Bithynialilarca yapildigi, Roma, Bizans ve Osmanli dönemlerinde ise onarilarak kullanildigi düsünülmektedir. Bursa, Osmanli imparatorlugunun ilk 200 yillik döneminde diger kentlere göre büyük gelismeler göstermis, bir cok mimari yapi ile süslenmis, devrinin taninmis medreseleri ile bilim aleminin merkezi olmus, canli bir ticaret sehridir. I.Murad zamanindan baslayan Hüdavendigar Külliyesi, I. Beyazid'in yaptirdigi Yildirim Külliyesi, I.Mehmed (Celebi) döneminde baslayip II. Murad zamaninda tamamlanan Yesil Külliyesi Bursa'nin mekansal gelisimini etkileyen ve bugünde ayakta duran büyük komplekslerdir. Cumhuriyet dönemiyle birlikte planlama calismalarina baslanan sehirde, 1960'li yillardan itibaren sanayinin önemi artmis, kentin nüfus ve kentsel gelisimi hizli bir degisime ugramistir. Cografi konumu, tarimsal, ticari ve sanayi potansiyelinin yüksek olusu kentin cekiciligini her dönem korumasini saglamaktadir.

Genel Bilgiler

Dogal zenginlikleri, yesil dokusu, sifali sulari, yaz ve kis turizmi imkanlarinin yani sira, Bizans, Osmanli ve Cumhuriyet dönemlerinin mekansal ve mimari özelliklerini de günümüze kadar tasiyan Bursa, benzerlerine az rastlanir bir kültür ve tarih mirasina sahiptir.27 arkeolojik, 1 dogal, 3 kentsel SiT alanina sahip olan, 2042 adet korunmasi gereken anıtsal, dinsel, kültürel ve sivil yapyı barındıran kent, yesil dokusu, pinar sulari ve sifali kaplicalari ile yillar boyu "YESiL BURSA" olarak anilmis ve islam kültürünü yasatan uhrevi yapisiyla günümüzde oldugu gibi gecmiste de bir cok gezginin ve tarihcinin akinina ugramıstir.Her ne kadar son yıllarda özellikle doğu ve batı yönünde yapılan yeni yapılaşmalarla yara da alsa hala yeşil doğa örtüsünü korumaya cabalamaktadır.Sehrin eteklerinde kuruldugu Uludag (Olympos Dagi), tarihteki ilk Hyristiyan kesiflerin inzivaya cekildikleri yerlesim yerlerinden biridir ve ayni zamanda Türkiye'nin en büyük kıs ve doga sporlari merkezlerinden biridir. Bursa'nin ilcelerinden biri olan iznik ise bugün Vatikan ve Kudüs'ten sonra en önemli Hristiyanlık merkezi olarak kabul edilmekte fakat İznikte bulunan tarihi eserler gerek gün ışığına çıkarılmada gerejkse korunmada yeterli ilgiyi görememektedir..Türk Ekonomisinin en gelismis sektörü olan otomotiv, makina, tekstil ve gida sanayi sektörleri'nde söz sahibi olan Bursa, ülke çapinda genel bütce giderlerinin gelirlerine oranlari acisindan Kocaeli ve istanbul'un ardindan 3. sirada gelmektedir. 1962 yilinda kurulmus bulunan Organize Sanayi Bölgesi ile daha sonra olusan Demirtas; Organize Sanayi Bölgesi ve özellikle izmir ve Ankara yollarinin cevresi Bursa'da sanayilesmenin yogun oldugu yerler olarak görülmektedir. Sözünü ettigimiz bu yerlerin disinda; Mudanya, Gemlik, Orhangazi, Inegöl, Kemalpasa ve Karacabey ilcelerinde de farkli yogunluklarda sanayilesme gözlenmektedir.Yeni açılan sanayi bölgeleri ile şehrin Turizm potansiyeli zarar görmüş Bursa'nın doğal güzellikleri ve turizm değerleri zarar görerek, özelliklerinde uzaklaşmaya başlamıştır. Bursa'ya yeni ve kapasiteli limanlar (Mudanya-Gemlik) ile hava alanlarinin insa edilmesi, çok önemli olan demir yolu baglantisi gibi projeler gerceklestiginde kentin dünya ekonomisi ile baglantilari daha da kuvvetlenecek ve turizm hareketlerinde yogunlasma gözlenebilecektir.Bursa'da tarım-endüstri iliskisi yogun bir iliskidir ve il endüstrisinin önemli bir bölümünü yine ilde üretilen tarim ürünlerini islemektedir. Bursa'nin dis satiminda sanayi ürünleri %50-60, tarim ürünleri %30-40 ve madencilik ürünleri ise %10 pay tutmaktadir. Bursa, Türkiye'de toplam binek otomobil üretiminin %94'ünün, toplam minibüs üretiminin ise %26'sinin karsilamaktadir.Nüfusun büyük bir bölümü merkez etrafindaki yerlesim alanlarinda yasamaktadir. Yapilan sehir planlari ile kent dogu ve bati yönünde gelismesi planlanarak, merkezdeki nüfusun yeni gelisme bölgelerine cekilmesi amaclanmistir fakat buna rağmen kentin eski merkezi olan heykel - kapalıçarşı bölgesi değişmez merkez özelliğini korumakta, özellikle hafta sonları herkes bu bölgeye akın etmektedir.. Yapilan tüm planlama calismalarinda kuzeyde bulunan ve cok verimli topraklara sahip olan Bursa ovasinin korunmasi planlanmis ve bu alanlara yerlesme önerilmemistir.Fakat gün gectikce verimli Bursa ovası gerek konut yapımı gerekse sanayi insaatları ile tahrip edilmiş ve günden güne yok edilmektedir.

Yeni yapılan çevre yolu her ne kadar büyüyen kentin vazgecilmez ihtiyacı da olsa bir anlamda ovanın bitişini hazırlayacak son unsur olacaktır. Genc nüfus yapisinin egitiminden ise kadar cok cesitli talepler getirmekle birlikte dinamizmde kazandirdigi Bursa'da ortalama hane halki büyüklügü 1994 yili verilerine göre 461.550 dir. 1990 yili nüfus sayimi sonuclarina göre Bursa'da 12 ve daha yukari yastaki calisan nüfus icinde her iki kisiden birisi ücretlidir. Fert basina düsen banka mevduati acisindan Bursa'nin ülke genelindeki yeri altincilik, trafige cikan arac sayisi acisindan ise dördüncülüktür. Son yillarda gerek Büyüksehir Belediyesi, gerekse Osmangazi-Yıldırım ve Nilufer Belediyeleri calısnmaları ile bircok tarihi eser restore edilmiş, Bursaya bircok yeni kultur merkezi, müze kazandırılmıştır. Yeniden restore edilen Tayyare Kültür Merkezi ile birlikte Uluslararasi Bursa Festivali, Uluslararasi Sami Güner Fotograf Yarismasi, Uluslararasi Cocuk ve Genclik Tiyatrolari Festivali, Altin Karagöz Halk Danslari Yarismasi, Karagöz Kukla ve Gölge Oyunlari Festivali, Sinema Günleri gibi organizasyonlar Büyüksehir Belediye Konservatuari ve Kültür Sanat ve Turizm Vakfi gibi kurumlar ile yeni acilan sanat galerileri kentin kültür ve sanat yasamina canlilik kazandirmistir. Yerel gazetelerin yanisira 30' un üzerindeki yerel özel radyo ve 3 televizyon kanali "Kücük Bab-i Ali" olarak anilan Bursa'da hatırı sayılır öneme sahiptir.

Coğrafi yapı

Bursa, Marmara Bölgesi'nin Güney Marmara bölümünde Uludag' in Kuzeybati yamaclarinda kurulmustur. Kuzeyinde Marmara Denizi ve Yalova, Kuzeydoguda Kocaeli ve Sakarya, Doguda Bilecik, Güneyde Kütahya ve Balikesir illeri ile cevrilidir. Sehrimiz Uludag'in yamaclari boyunca kurulmus ve gelismistir. Savunmaya uygun olmasi nedeniyle yamaclardaki kayaliklarda ilk yerlesimini almistir. Kent Bizanslilar'dan alindiktan sonra özellikle Osmanli Baskenti olarak büyük bayindirlik calismalarina sahne olmustur. Bursa özellikle 1940'lardan sonra ovaya dogru genislemistir. Birinci derece deprem kusagi üzerinde bulunan ilimiz 1855 ve 1905 depremlerinden büyük zarar görmüstür.Bursa, Osmanli baskenti olduktan sonra hizla gelismis ve Ortadogu ülkelerinden Anadolu'yu asarak gelen yollar bu merkeze dogru yönelmistir. Bunun sonucunda kent 15.yy'da dünyanin baslica ticaret, sanayi ve kültür sehirlerinden biri haline gelmistir. Bazi kaynaklara göre nüfusun o dönemde 100.000'i geçtigi belirtilmektedir. ilde en büyük yükselti 2543 m ile Uludag'dir. Bursa'miz sinirlari icinde iki önemli göl bulunmaktadir. Bunlardan biri Marmara Bölgesinin en büyük gölü olan iznik Gölü ve bir digeri de Ulubat Gölü'dür. ilimizin en önemli akarsuyu Susurluk Cayi'nin bir kolu olan Nilüfer Cayi'dir. Uludag'in güney yamaclarindan dogan ve gene Uludag'dan kaynaklanan bircok kücük dere ile beslenen Nilüfer Cayi Bursa Ovasini sular. Bursa ilimiz sinirlari icinde bircok büyük ve verimli ova vardir. Bunlardan en önemlisi Bursa Ovasi'dir. Verimli topraklariyla Yenisehir, inegöl, Karacabey, Orhangazi ve iznik ovalari da  bitkisel üretimin yogunlastigi yerlerdendir.

Derleyen:Uğur ÇELİKKOL

Karagöz Turizm Seyahat Acentası

Kapalıçarşı Eski Aynalı çarşı No:4 16020 Bursa-Türkiye

Tel / Fax: 224 2218727-2205350